ترمومتر لیزری

ترمومتر لیزری چیست؟

ترمومتر لیزری یا دماسنج مادون قرمز (Infrared Thermometer) یکی از تجهیزات پرتابل و غیرتماسی (Non-Contact) است که دمای اجسام را با تشخیص تابش مادون قرمز ساطع‌ شده از سطح آنها و بدون نیاز به تماس مستقیم اندازه‌ گیری می‌ کند. این تجهیز با نام‌ های دیگری مانند دماسنج لیزری، ترمومتر تفنگی و ترمومتر مادون قرمز نیز شناخته می‌ شود.

با استفاده از ترمومتر لیزری میتوان اندازه‌ گیری دما را از فاصله‌ای ایمن انجام داد و از خطراتی مانند سوختگی ناشی از سطوح داغ، قطعات در حال حرکت یا جریان هوای گرم سیستم‌های HVAC جلوگیری کرد. این نوع ترمومترها در صنایع مختلف و کاربردهای روزمره جایگاه ویژه‌ای دارند و روشی سریع، ایمن و دقیق برای اندازه‌ گیری دمای سطح اجسام بدون تماس مستقیم فراهم می‌ کنند.

چه تکنسین تعمیر و نگهداری باشید که دمای یاتاقان‌ های موتور را بررسی می‌ کند، چه بازرس ساختمانی که به دنبال شناسایی نقاط ضعف عایق‌ بندی است، یا حتی یک آشپز خانگی که دمای ماهیتابه را کنترل می‌ کند، ترمومتر مادون قرمز یک راهکار عملی و قابل اعتماد برای اندازه‌گیری غیرتماسی دما به شمار می‌ رود.

در این مقاله از پیکاتک به بررسی نحوه عملکرد، انواع ترمومتر لیزری، مزایا، کاربردها، برندهای معتبر، عوامل مؤثر بر قیمت و نکات مهم خرید می پردازیم تا بتوانید با آگاهی کامل و دیدی فنی، بهترین ترمومتر لیزری را متناسب با نیاز پروژه و بودجه مورد نظر خود انتخاب کنید.

اجزای ترمومتر لیزری

در این بخش به معرفی اجزای اصلی تشکیل دهنده ترمومترهای لیزری می پردازیم:

• لنز اپتیکی: وظیفه جمع‌ آوری و متمرکز کردن تابش مادون قرمز ساطع‌ شده از سطح جسم را بر عهده دارد.
• سنسور مادون قرمز (ترموپیل): انرژی مادون قرمز دریافتی را جذب کرده و آن را به سیگنال حرارتی و سپس الکتریکی تبدیل می‌ کند.
• ماژول لیزر (نشانگر هدف): برای مشخص کردن نقطه یا محدوده اندازه‌گیری استفاده می‌ شود و در اندازه‌گیری دما نقشی ندارد.
• مدار پردازش الکترونیکی: سیگنال الکتریکی حسگر را تحلیل کرده و مقدار دما را محاسبه می‌ کند.
• نمایشگر دیجیتال (LCD یا LED): دمای اندازه‌گیری‌ شده و سایر اطلاعات مانند واحد دما یا آلارم را نمایش می‌ دهد.
• بدنه: از اجزای داخلی در برابر ضربه، گردوغبار و شرایط محیطی محافظت می‌ کند.
• دکمه‌ ها یا کلید تنظیمات: از این دکمه ها برای روشن/خاموش کردن دستگاه، تغییر واحد دما (°C/°F) و تنظیمات دیگر استفاده می‌ شود.
• منبع تغذیه (باتری): انرژی مورد نیاز ترمومتر لیزری را تأمین می‌ کند.

ترمومترهای لیزری بر اساس ضریب تابش یا قابلیت انتشار (Emissivity) کالیبره می‌ شوند؛ به این معنی که توانایی هر ماده در انتشار انرژی مادون قرمز را در نظر می‌ گیرند. در بیشتر ترمومترهای لیزری امکان تنظیم ضریب تابش متناسب با نوع سطح مانند فلز، پلاستیک، چوب و سایر متریال‌ ها وجود دارد که این ویژگی باعث افزایش دقت اندازه‌گیری دما می‌ شود.

عملکرد ترمومتر لیزری

ترمومترهای مادون قرمز بر پایه اصل تابش جسم سیاه عمل می‌ کنند. هر جسمی که دمای آن بالاتر از صفر مطلق باشد، از خود انرژی مادون قرمز منتشر می‌کند؛ نوعی تابش الکترومغناطیسی که با چشم انسان قابل مشاهده نیست. با افزایش دمای جسم، میزان این تابش مادون قرمز نیز بیشتر می‌ شود.

در دماسنج‌ های مادون قرمز، یک لنز اپتیکی وظیفه جمع‌ آوری و متمرکز کردن این انرژی مادون قرمز را بر عهده دارد و آن را به سمت حسگر دستگاه (معمولاً ترموپیل) هدایت می‌ کند. ترموپیل تابش دریافتی را جذب کرده و آن را به انرژی حرارتی تبدیل می‌ کند. سپس این گرما به سیگنال الکتریکی تبدیل شده و توسط مدار داخلی پردازش می‌ شود تا در نهایت مقدار دما به‌ صورت عددی روی نمایشگر دستگاه نمایش داده شود.

اصطلاحات کلیدی ترمومتر لیزری

برای آشنایی بهتر با عملکرد، دقت و محدودیت‌ های ترمومترهای لیزری (دماسنج مادون قرمز)، دانستن اصطلاحات تخصصی زیر ضروری است:

تابش مادون قرمز (Infrared Radiation)

نوعی تابش الکترومغناطیسی نامرئی برای چشم انسان که تمام اجسام متناسب با دمای خود آن را ساطع می‌ کنند و مبنای عملکرد ترمومترهای لیزری است.

ضریب تابش (Emissivity)

معیاری از توانایی یک ماده در انتشار انرژی مادون قرمز که معمولاً بین 0 تا 1 بیان می‌ شود. تنظیم صحیح این پارامتر نقش مهمی در دقت اندازه‌گیری دارد، به‌ویژه در سطوح فلزی یا براق.

نسبت فاصله به نقطه (Distance to Spot – D:S)

نسبتی که نشان می‌ دهد ترمومتر از چه فاصله‌ای می‌ تواند سطح مشخصی از جسم را با دقت مناسب اندازه‌گیری کند؛ هرچه این نسبت بزرگ‌ تر باشد، دستگاه برای اندازه‌گیری از فاصله دور مناسب‌ تر است.

ترموپیل (Thermopile)

حسگر اصلی ترمومتر لیزری که انرژی مادون قرمز دریافتی را به سیگنال الکتریکی (ولتاژ) تبدیل می‌کند تا دمای جسم محاسبه شود.

تابش جسم سیاه (Blackbody Radiation)

مدلی نظری از تابش یک جسم ایده‌آل که تمامی انرژی حرارتی را جذب و منتشر می‌ کند و به‌ عنوان مرجع علمی برای کالیبراسیون دماسنج‌ های مادون قرمز استفاده می‌ شود.

انواع ترمومتر لیزری

ترمومترهای لیزری یا دماسنج‌های مادون قرمز با توجه به نوع کاربرد، دقت، بازه دمایی و امکانات در مدل‌ های مختلفی تولید می‌ شوند که مهم‌ ترین آن‌ ها عبارت‌اند از:

ترمومتر لیزری تک‌ لیزر: دارای یک نشانگر لیزری برای مشخص‌کردن مرکز ناحیه اندازه‌گیری است و بیشتر در کاربری‌های عمومی و صنعتی سبک مانند تعمیرات، تأسیسات، برق‌کاری و مصارف خانگی مورد استفاده قرار می‌ گیرد.

ترمومتر لیزری دو لیزر (Dual Laser): مجهز به دو نشانگر لیزری برای نمایش قطر دقیق نقطه اندازه‌گیری (Spot Size) است و امکان کنترل بهتر فاصله و دقت بالاتر را فراهم می‌ کند.

ترمومتر لیزری صنعتی: برای محیط‌ های سخت و خشن صنعتی با بازه دمایی بالا، بدنه مقاوم و دقت اندازه‌ گیری بیشتر طراحی شده و در صنایع فولاد، نفت و گاز، سیمان، ریخته‌ گری و نیروگاه‌ ها کاربرد دارد.

ترمومتر لیزری تفنگی (Gun Type): دارای طراحی ارگونومیک و ماشه‌ ای بوده و رایج‌ ترین نوع ترمومتر لیزری محسوب می‌ شود. این مدل در نگهداری و تعمیرات (PM)، صنایع غذایی، تأسیسات و سیستم‌های HVAC کاربرد گسترده‌ای دارد.

ترمومتر لیزری حرفه‌ای و پیشرفته: دارای قابلیت‌ هایی مانند ثبت و ذخیره داده‌ها (Data Logging)، اتصال به کامپیوتر یا تلفن همراه، حافظه داخلی، تنظیم آلارم دما و دقت بالا است؛ مناسب کاربردهای تخصصی، آزمایشگاهی و صنعتی حساس می باشد.

ترمومتر لیزری آشپزی: برای کنترل دمای سطح غذا، روغن، فر و گریل طراحی شده و در آشپزخانه‌ های صنعتی، رستوران‌ ها و مصارف خانگی کاربرد دارد. این مدل‌ها معمولاً بازه دمایی مناسب پخت‌ و پز دارند.

ترمومتر لیزری سردخانه: ویژه اندازه‌گیری دما در محیط‌های سردخانه‌ای و یخچالی با دقت بالا در دماهای پایین و مناسب صنایع غذایی، انبارهای نگهداری مواد فاسدشدنی و زنجیره سرد است.

ترمومتر لیزری پزشکی: مخصوص اندازه‌گیری دمای بدن انسان، پیشانی یا گوش بوده و دارای دقت بالا، پاسخ‌ دهی سریع و ایمنی کامل است. این مدل‌ ها عمدتاً در مراکز درمانی، مطب‌ ها و مصارف خانگی استفاده می‌ شوند.

مزایای ترمومتر لیزری

ترمومترهای لیزری به دلیل ویژگی‌های فنی خود، مزایای متعددی را در اختیار کاربران قرار می‌ دهند که از جمله مهم‌ ترین آنها می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اندازه‌ گیری بدون تماس: امکان اندازه‌گیری دمای اجسام داغ، متحرک یا خطرناک بدون نیاز به تماس مستقیم و بدون ایجاد ریسک را فراهم می کند.
• سرعت بالا: نمایش دما به‌ صورت آنی، معمولاً در کمتر از یک ثانیه انجام می شود.
• کاربردهای متنوع: در حوزه‌ های مختلف از جمله تعمیر و نگهداری صنعتی، تأسیسات، خودروسازی و حتی آشپزی مورد استفاده قرار می گیرد.
• بهداشتی بودن: گزینه‌ ای ایده‌ آل برای محیط‌های صنایع غذایی و مراکز درمانی که رعایت بهداشت در آن‌ها اهمیت بالایی دارد.
• ایمنی بالا: مناسب برای اندازه‌ گیری دما در محیط‌های دارای ولتاژ بالا یا سطوح با دمای بسیار زیاد که تماس فیزیکی می‌ تواند خطرآفرین باشد.

محدودیت های ترمومتر لیزری

با وجود کاربرد گسترده و مزایای فراوان، ترمومترهای مادون قرمز دارای محدودیت‌ هایی هستند که باید هنگام استفاده به آنها توجه شود:

• این دماسنج‌ ها تنها دمای سطح اجسام را اندازه‌گیری می‌ کنند و قادر به نمایش دمای داخلی نیستند.
• مواد شفاف مانند شیشه می‌ توانند باعث خطا در اندازه‌گیری شوند.
• سطوح براق و بازتابنده در صورت عدم تنظیم صحیح ضریب تابش، ممکن است نتایج نادرستی ارائه دهند.
• شرایط محیطی مانند بخار، گردوغبار، دود یا تابش مستقیم نور خورشید می‌تواند دقت اندازه‌گیری را کاهش دهد.
• ترمومترهای مادون قرمز هنگام جابجایی ناگهانی از محیط با دمای اتاق به فضای بسیار سرد یا گرم ممکن است دچار خطای موقت شوند؛ به همین دلیل توصیه می‌ شود برای دستیابی به خوانش دقیق، دستگاه به مدت 20 تا 30 دقیقه با دمای محیط جدید هم‌ دما شود.

کاربردهای ترمومتر لیزری

ترمومترهای لیزری در طیف گسترده ای از صنایع جهت اندازه گیری دما استفاده می شوند. برخی از کاربردهای رایج عبارتنداز:

• اندازه‌گیری دمای موتور الکتریکی، یاتاقان و گیربکس
• بررسی دمای تابلو برق، کلیدها و اتصالات (بدون خطر برق‌گرفتگی)
• پایش دمای کوره‌ها، دیگ‌های بخار و قطعات داغ
• تشخیص نقاط داغ (Hot Spot) در خطوط تولید
• صنایع فولاد، سیمان، نفت، گاز و پتروشیمی
• برق و الکترونیک
• تاسیسات، HVAC و تأسیسات ساختمانی
• صنایع غذایی و بهداشتی
• حوزه پزشکی و سلامت
• کاربردهای مکانیکی و خودرو
• کاربردهای سردخانه و زنجیره سرد
• کاربردهای عمومی و خانگی
• اندازه‌گیری دما در محیط‌های داغ، سمی، متحرک یا پرفشار

قیمت ترمومتر لیزری

قیمت ترمومتر لیزری به عوامل مختلفی از جمله برند و مشخصات فنی آن بستگی دارد و معمولاً از مدل‌ های اقتصادی تا صنعتی حرفه‌ای متغیر است. در ادامه مهمترین پارامترهای موثر بر قیمت ترمومتر معرفی می شوند:

• برند و کشور سازنده: برندهایی مانند Fluke، Testo وUNI-T به دلیل دقت بالا، استانداردهای صنعتی و طول عمر زیاد، قیمت بالاتری نسبت به برندهای اقتصادی دارند.
• نسبت فاصله به نقطه (D:S): هرچه نسبت D:S بالاتر باشد، دستگاه از فاصله دورتر دقیق‌ تر اندازه‌گیری می‌ کند و قیمت آن بیشتر است.
• دقت و رزولوشن اندازه‌گیری: مدل‌ هایی با خطای کمتر (±1°C یا کمتر) طبیعتاً گران‌ تر هستند.
• قابلیت تنظیم ضریب تابش (Emissivity): ترمومترهای قابل تنظیم برای سطوح مختلف (فلز، پلاستیک، رنگ‌ شده) قیمت بالاتری دارند اما دقت بسیار بهتری ارائه می‌ دهند.
• بازه دمایی اندازه‌گیری: مدل‌ هایی با بازه دمایی بالا (مثلاً تا 800 یا 1000 درجه سانتی‌ گراد) گران‌ تر هستند.
• نوع لیزر (تک لیزر یا دو لیزر): ترمومترهای Dual Laser برای تعیین دقیق‌ تر نقطه اندازه‌گیری، قیمت بالاتری دارند.
• امکانات جانبی: مانند نمایش MAX / MIN / AVG، نور پس‌ زمینه صفحه نمایش، آلارم دما، حافظه داخلی و بدنه ضدضربه صنعتی قیمت را افزایش می دهند.

برندهای مطرح ترمومتر لیزری

• ترمومتر لیزری فلوک Fluke
• ترمومتر لیزری یونیتی UNI-T
• ترمومتر لیزری تستو Testo 
• ترمومتر لیزری سم CEM
• ترمومتر لیزری بنتک Benetech

خرید ترمومتر لیزری از فروشگاه پیکاتک

فروشگاه اینترنتی پیکاتک به‌عنوان یکی از تخصصی‌ ترین مراکز فروش تجهیزات ابزاردقیق و صنعتی در ایران، مجموعه‌ای کامل از انواع ترمومتر لیزری (دماسنج مادون قرمز) را در اختیار مشتریان قرار می‌ دهد. در سبد محصولات پیکاتک، ترمومترهای لیزری از برندهای معتبر جهانی با کیفیت تضمین‌ شده و قیمت رقابتی عرضه شده و به سراسر کشور ارسال می‌ شوند.

برای خرید ترمومتر لیزری، کافی است به بخش بالای همین صفحه مراجعه کرده و پس از بررسی مشخصات فنی، مقایسه مدل‌ها و مشاهده قیمت به‌روز، مناسب‌ترین گزینه را انتخاب نمایید. همچنین در صورت نیاز به راهنمایی تخصصی، انتخاب محصول متناسب با کاربرد صنعتی یا استعلام قیمت روز ترمومتر لیزری، می‌ توانید با کارشناسان فروش ما در تماس باشید و با اطمینان خرید خود را انجام دهید.

سوالات متداول

آیا ترمومتر لیزری دمای داخلی اجسام را اندازه‌گیری می‌ کند؟

خیر، این دستگاه فقط دمای سطح را اندازه‌گیری می‌کند و برای سنجش دمای داخلی باید از سنسورهای تماسی مانند ترموکوپل یا RTD استفاده شود.

لیزر در ترمومتر مادون قرمز چه نقشی دارد؟

لیزر هیچ نقشی در اندازه‌گیری دما ندارد و فقط برای مشخص‌ کردن نقطه یا ناحیه اندازه‌گیری روی سطح جسم استفاده می‌ شود.

ضریب گسیلندگی (Emissivity) چیست و چرا اهمیت دارد؟

گسیلندگی عددی بین ۰ تا ۱ است که توانایی یک سطح در انتشار تابش مادون قرمز را نشان می‌ دهد. تنظیم صحیح این مقدار باعث افزایش دقت اندازه‌گیری، به‌ویژه روی سطوح فلزی و براق می‌ شود.

نسبت فاصله به نقطه (D:S) به چه معناست؟

این نسبت مشخص می‌ کند که با افزایش فاصله ترمومتر از جسم، قطر ناحیه اندازه‌گیری چقدر بزرگ‌تر می‌شود. هرچه نسبت D:S بزرگ‌تر باشد، اندازه‌گیری از فاصله دور دقیق‌ تر خواهد بود.

آیا ترمومتر لیزری برای اندازه‌گیری دمای بدن مناسب است؟

فقط مدل‌های پزشکی مخصوص برای اندازه‌گیری دمای بدن طراحی شده‌اند. استفاده از مدل‌های صنعتی یا عمومی برای بدن انسان توصیه نمی‌ شود.

چرا اندازه‌گیری روی سطوح فلزی براق دقیق نیست؟

سطوح براق تابش مادون قرمز را بازتاب می‌ دهند و گسیلندگی پایینی دارند. در این شرایط باید ضریب تابش تنظیم شود یا سطح با نوار مات پوشانده شود.

آیا میتوان دما را از پشت شیشه اندازه‌گیری کرد؟

خیر، شیشه و مواد شفاف باعث ایجاد خطا می‌ شوند و ترمومتر معمولاً دمای سطح شیشه را اندازه‌گیری می‌ کند، نه جسم پشت آن.

شرایط محیطی چه تأثیری بر دقت اندازه‌گیری دارد؟

وجود بخار، دود، گردوغبار یا نور مستقیم خورشید می‌تواند باعث کاهش دقت خوانش شود.