شیر پروانهای پنوماتیک نوعی شیر ربعگرد است که با استفاده از اکچویتور پنوماتیکی، دیسک داخل بدنه را معمولاً تا زاویه ۹۰ درجه میچرخاند. این تجهیز برای قطع و وصل خودکار جریان و در صورت استفاده از پوزیشنر، برای کنترل تدریجی جریان نیز به کار میرود.
در این مجموعه، شیر پروانهای و اکچویتور بهصورت یک تجهیز اتوماتیک عمل میکنند و امکان فرمانپذیری از طریق شیر برقی، PLC یا سیستمهای کنترلی را فراهم میسازند. انتخاب مدل مناسب به نوع سیال، سایز خط، فشار و دمای کاری، جنس بدنه و سیت، گشتاور موردنیاز شیر و نوع عملکرد اکچویتور بستگی دارد.
در ادامه، انواع شیر پروانهای پنوماتیک، تفاوت اکچویتورهای فنر برگشتی و دابلاکت، تجهیزات جانبی، کاربردها، عوامل مؤثر بر قیمت و نکات مهم خرید را بررسی میکنیم.
شیر پروانه ای پنوماتیک (به انگلیسی Pneumatic Butterfly Valve) به نوعی از شیر پروانه ای گفته می شود که دارای عملگر یا اکچویتور پنوماتیکی است و نیروی لازم برای باز یا بسته کردن آن توسط این اکچویتور و با نیروی باد تامین می شود.
این عملگر با استفاده از فشار هوای فشرده، یک حرکت چرخشی (Rotary) یا خطی ایجاد می کند. زمانی که این اکچویتور به شیر پروانهای متصل می شود، دیگر نیازی به اپراتور یا نیروی دستی برای باز و بسته کردن شیر نیست و عملکرد شیر پروانه ای به صورت اتوماتیک و با سرعت بالایی انجام خواهد شد.
شیر پروانه ای پنوماتیکی توانایی باز و بسته کردن سریع شیر را دارند که برای فرآیندهایی با زمانبندی حساس بسیار حیاتی است. مثلا در شیرهای قطع و وصل یا ON/OFF Valve عملکرد سریع شیر بسیار مهم و حائز اهمیت می باشد. همچنین با اتصال اکچویتور به سیستم های کنترلی PLC یا DCS ، امکان کنترل از راه دور، بازخورد وضعیت شیر (سیگنال فیدبک) و تنظیم دقیق فرآیند فراهم می شود.
شیر پروانهای پنوماتیک در حالت پایه معمولاً برای سرویسهای قطع و وصل استفاده میشود. اگر تجهیز به پوزیشنر مناسب مجهز شود، امکان کنترل موقعیت دیسک و تنظیم تدریجی جریان نیز فراهم خواهد شد. با این حال، انتخاب آن برای کنترل دقیق باید بر اساس مشخصات فرآیند، گشتاور، ویژگی جریان و محدوده کاری شیر انجام شود.

برای شیرهای پروانهای معمولاً از اکچویتورهای پنوماتیکی چرخشی مانند Rack and Pinion یا Scotch Yoke استفاده میشود. این عملگرها مستقیماً گشتاور چرخشی موردنیاز برای چرخاندن شفت و دیسک شیر را ایجاد میکنند.
این اکچویتورها به صورت سینگل اکت یا فنر برگشتی (Spring Return) و یا بصورت دابل اکت (Double Acting) روی شیرپروانه ای نصب شده و یک شیرپروانه ای پنوماتیکی را تشکیل میدهند. در ادامه به معرفی عملکرد هریک از این شیرها اشاره خواهیم کرد و در تصاویر چند نمونه از انواع شیرهای پروانه ای پنوماتیکی در سایزهای مختلف با انواع مختلفی از عملگرهای سینگل و دابل اکت را نمایش خواهیم داد.
در این نوع، هوا فقط در یک جهت وارد عملگر شده و باعث حرکت مکانیزم اکچویتور( پیستون یا روتور برای ایجاد حرکت دورانی) و متعاقبآ حرکت شیر خواهد شد. در این نوع اکچویتورها به دلیل وجود یک یا چند فنر، قطع شدن نیروی فشار هوا باعث میشود اکچویتور در حالت برعکس حرکت کند و بطور مثال اگر شیر در اثر وجود نیروی هوا باز می شود در صورت قطع شدن نیروی فشار به دلیل وجود نیروی فنر، هوا بسته خواهد (و بالعکس)
.webp)
مزایای اکچویتورهای فنر برگشتی
.webp)
در این نوع از اکچویتورها هیچگونه فنری وجود نداشته و عملکرد اکچویتور در هر دو جهت باز و بسته کردن توسط یک خط هوای جداگانه و مستقل انجام میپذیرد. در عملگرهای دابل اکت هوا در یک جهت وارد اکچویتور شده و باعث باز شدن و از جهت دیگر باعث بسته شدن شیر خواهد شد.
این نوع از اکچویتورها در سرویس هایی که فشار عملیاتی بالا بوده و فنر در اکچویتور توان تامین گشتاور لازم برای برگشت اکچویتور را نداشته باشد مورد استفاده قرار می گیرد.
-Copy-1.webp)
مزایای اکچویتورهای دابل اکت

سایز اکچویتور نباید فقط بر اساس سایز اسمی شیر انتخاب شود. معیار اصلی، گشتاور موردنیاز برای باز و بستهکردن شیر در بدترین شرایط کاری است. فشار سیال، نوع سیت، جنس دیسک، دمای فرآیند، اصطکاک آببندی و اختلاف فشار دو طرف شیر بر گشتاور تأثیر میگذارند.
گشتاور خروجی اکچویتور باید از گشتاور موردنیاز شیر بیشتر باشد و مقدار حاشیه اطمینان نیز طبق دستورالعمل سازنده در نظر گرفته شود. انتخاب عملگر بدون بررسی جدول گشتاور میتواند باعث بازنشدن کامل شیر، افزایش استهلاک یا عملکرد ناپایدار شود.
در کنار اکچویتور پنوماتیک که وظیفه اصلی باز و بسته کردن شیر پروانهای را بر عهده دارد، استفاده از تجهیزات جانبی، عملکرد، ایمنی و کارایی این نوع شیرها را در سیستم های صنعتی ارتقا می بخشد. رایج ترین تجهیزات جانبی مورد استفاده روی شیر پروانهای پنوماتیکی عبارتند از:
شیر پروانهای پنوماتیک را میتوان بر اساس نوع اتصال، جنس سیت، ساختار بدنه و نوع اکچویتور دستهبندی کرد.
شیر پروانهای ویفری
بین دو فلنج قرار میگیرد و معمولاً وزن و هزینه کمتری نسبت به مدلهای فلنجی دارد. همراستایی صحیح لولهها و رعایت فاصله نصب در این مدل اهمیت زیادی دارد.
شیر پروانهای لاگ
دارای سوراخهای رزوهدار روی بدنه است و در برخی خطوط امکان جداکردن یک سمت لوله بدون بازکردن کامل خط را فراهم میکند.
شیر پروانهای فلنجی
با فلنجهای خط متصل میشود و برای خطوط بزرگتر یا سرویسهایی که اتصال مقاومتری نیاز دارند، استفاده میشود.
سافتسیت
با سیتهای نرم مانند EPDM، NBR، PTFE یا FKM ساخته میشود و برای بسیاری از کاربردهای عمومی، آب، هوا و سیالات سازگار مناسب است.
متالسیت
از آببندی فلزی استفاده میکند و در دماهای بالاتر یا شرایط سختتر فرآیندی کاربرد دارد. انتخاب آن باید با توجه به نشتی مجاز، دما و نوع سیال انجام شود.
- شیر پروانهای با اکچویتور فنر برگشتی
- شیر پروانهای با اکچویتور دابلاکت

برای خرید شیر پروانهای پنوماتیک، انتخاب بر اساس سایز بهتنهایی کافی نیست. مشخصات زیر باید با شرایط خط و فرآیند تطبیق داده شود:
نوع سیال
نوع سیال، میزان خورندگی، وجود ذرات جامد و سازگاری آن با بدنه، دیسک و سیت شیر را بررسی کنید.
سایز و نوع اتصال
سایز اسمی شیر، نوع اتصال ویفری، لاگ یا فلنجی، استاندارد فلنج و فاصله روبهرو باید با خط لوله هماهنگ باشد.
فشار و دمای کاری
حداکثر فشار و دمای مجاز شیر و سیت باید از دیتاشیت محصول بررسی شود. این مقدار را با فشار و دمای واقعی خط مقایسه کنید.
جنس بدنه، دیسک و سیت
انتخاب متریال به نوع سیال و شرایط فرآیند بستگی دارد. برای مثال، EPDM، NBR، PTFE و FKM محدوده سازگاری و دمایی متفاوتی دارند.
نوع اکچویتور
برای کاربردهای ایمنی و قطع اضطراری، اکچویتور فنر برگشتی گزینه مناسبی است. اکچویتور دابلاکت برای کاربردهایی استفاده میشود که باز و بستهشدن هر دو جهت با هوای فشرده انجام میشود.
گشتاور اکچویتور
گشتاور خروجی اکچویتور باید از گشتاور موردنیاز شیر بیشتر باشد. فشار سیال، نوع سیت و اختلاف فشار دو طرف شیر در تعیین گشتاور مؤثر هستند.
تجهیزات جانبی
در صورت نیاز، شیر برقی، فیلتر رگولاتور، پوزیشنر، لیمیت سوئیچ باکس، شیر تخلیه سریع یا رله بوستر را به مجموعه اضافه کنید.
نوع عملکرد
مشخص کنید شیر برای قطع و وصل یا کنترل تدریجی استفاده میشود. برای کنترل موقعیت، استفاده از پوزیشنر و شیر مناسب کنترلی ضروری است.
مدارک فنی و خدمات
پیش از خرید، دیتاشیت، نقشه ابعادی، نمودار گشتاور، فشار هوای موردنیاز، جنس سیت، استانداردها و امکان تأمین قطعات یدکی را بررسی کنید.
قیمت شیر پروانهای پنوماتیک به مشخصات شیر، اکچویتور و تجهیزات جانبی آن بستگی دارد. مهمترین عوامل مؤثر بر قیمت عبارتاند از:
- سایز و نوع اتصال شیر
- جنس بدنه، دیسک و سیت
- فشار و دمای کاری
- نوع و گشتاور اکچویتور
- تجهیزات جانبی مانند شیر برقی، پوزیشنر و لیمیت سوئیچ
- برند، استاندارد و موجودی محصول
قیمت شیر پروانه ای پنوماتیک ممکن است با توجه به نرخ ارز و موجودی بازار تغییر کند. برای دریافت قیمت دقیق، سایز، نوع سیال، فشار، دما، نوع اتصال و حالت عملکرد موردنظر را به کاشناسان ما در پیکاتک ارسال کنید.
شیر پروانهای پنوماتیک به دلیل وزن کم، عملکرد سریع و امکان کنترل خودکار در صنایع مختلف استفاده میشود:
- آب و فاضلاب: برای قطع و وصل و کنترل جریان آب در خطوط انتقال و تصفیهخانهها
- تهویه مطبوع: برای کنترل جریان آب سرد، آب گرم و هوا در سیستمهای HVAC
- نفت، گاز و پتروشیمی: در خطوط فرآیندی و سرویسهایی که متریال و کلاس فشاری مناسب انتخاب شده باشد
- صنایع شیمیایی: با انتخاب سیت و بدنه سازگار با سیال
- نیروگاهها: در خطوط آب، هوا و برخی سرویسهای کمکی
- صنایع غذایی و دارویی: با استفاده از متریال و طراحی مناسب سرویس بهداشتی

در صورتی که قصد خرید شیر پروانه ای پنوماتیک را دارید، پیکاتک بهترین انتخاب برای شماست. فروشگاه تخصصی پیکاتک به عنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان و تأمین کنندگان تجهیزات ابزار دقیق و شیرآلات صنعتی در ایران، مرجع مطمئن و شناخته شده برای خرید انواع شیرهای صنعتی کنترلی، ON/OFF و تجهیزات جانبی مرتبط است.
پیکاتک مجموعهای متنوع و کامل از شیرهای پروانهای پنوماتیکی را از برندهای معتبر ایرانی و خارجی با قیمت رقابتی و شرایط ویژه، به همراه ارسال فوری به سراسر کشور عرضه میکند. مشتریان گرامی می توانند جهت استعلام قیمت بهروز، دریافت پیشفاکتور و مشاوره تخصصی درباره انتخاب بهترین شیر پروانهای پنوماتیک، به راحتی از طریق وب سایت پیکاتک یا تماس تلفنی مستقیم با کارشناسان مجرب ما، اقدام نمایند.
در پلتفرم آنلاین پیکاتک، امکان مشاهده و مقایسه مشخصات فنی، برند، گواهینامههای کیفیت، متریال و قیمت محصولات به صورت لحظهای وجود دارد. شما می توانید با تحلیل نیاز پروژه، به سادگی فیلترهای مختلف را اعمال کرده و مناسب ترین مدل را براساس شرایط کاری (فشار، دما، نوع سیال و …) انتخاب نمایید.
برای کسب اطلاعات بیشتر، مشاهده کاتالوگ محصولات شیر پروانهای پنوماتیکی و دریافت راهنمای خرید یا ثبت سفارش، همین حالا به بالای این صفحه پیکاتک مراجعه کنید یا با ما تماس بگیرید. پیکاتک، حامی کیفیت و تخصص در صنعت ابزار دقیق ایران!
شیر پروانهای پنوماتیک یکی از پرکاربردترین تجهیزات کنترلی در صنایع نفت، گاز، آب و فاضلاب، صنایع غذایی و خطوط اتوماسیون صنعتی است. با وجود مزایایی مانند سرعت عملکرد بالا و قابلیت کنترل از راه دور، خرید این نوع شیر با چالشهایی همراه است که عدم توجه به آنها میتواند منجر به کاهش راندمان سیستم و افزایش هزینههای نگهداری شود. بعضی از این چالش ها عبارتند از:

شیر پروانهای پنوماتیکی چگونه کار می کند؟
شیر پروانهای پنوماتیکی با اکچویتور پنوماتیکی که با هوای فشرده تغذیه میشود، به صورت اتوماتیک باز و بسته می گردد. فشار هوا موجب چرخش شفت و دیسک داخلی شیر می شود و جریان سیال قطع یا وصل خواهد شد.
تفاوت شیر پروانهای پنوماتیک با نوع دستی در چیست؟
نوع دستی با چرخاندن دسته عمل می کند، اما نوع پنوماتیک با فرمان از راه دور یا اتوماتیک، و با کمک هوای فشرده در زمان بسیار کوتاه و بدون دخالت اپراتور وضعیت را تغییر می دهد.
در انتخاب اکچویتور پنوماتیک به چه نکاتی باید توجه کرد؟
عواملی مثل سایز و فشار شیر، گشتاور باز و بسته شدن، نوع کاربرد (ON/OFF یا مدولار/کنترلی)، دمای کار، نوع عملگر (Spring return یا Double acting)، کیفیت هوای مصرفی و برند معتبر اهمیت دارد.
عملکرد شیر پروانهای پنوماتیک بیشتر ON/OFF است یا کنترلی؟
بیشتر در کاربردهای ON/OFF به کار می رود اما با استفاده از پوزیشنر می توان از آن به صورت تدریجی (Control/Modulating) هم استفاده کرد.
شیر پروانهای پنوماتیک بیشتر برای قطع و وصل استفاده میشود یا کنترل جریان؟
بیشتر مدلهای معمولی برای قطع و وصل جریان استفاده میشوند. در صورت استفاده از پوزیشنر و انتخاب شیر مناسب، امکان کنترل تدریجی جریان نیز وجود دارد؛ اما دقت کنترل باید بر اساس مشخصات همان مدل بررسی شود.
برای شیر پروانهای پنوماتیک اکچویتور فنر برگشتی بهتر است یا دابلاکت؟
اگر در زمان قطع برق یا هوای فشرده نیاز به برگشت شیر به وضعیت مشخصی دارید، اکچویتور فنر برگشتی گزینه مناسبی است. اکچویتور دابلاکت برای باز و بستهشدن هر دو جهت با هوای فشرده استفاده میشود و معمولاً توان و سرعت مناسبی دارد.
آیا سایز شیر برای انتخاب اکچویتور کافی است؟
خیر. انتخاب اکچویتور باید بر اساس گشتاور موردنیاز شیر انجام شود. فشار سیال، اختلاف فشار، نوع سیت، دما و اصطکاک داخلی روی گشتاور اثر میگذارند.
کیفیت هوای فشرده چه تأثیری بر عملکرد شیر دارد؟
رطوبت، روغن و ذرات موجود در هوای فشرده میتوانند باعث خرابی شیر برقی و اکچویتور شوند. استفاده از فیلتر رگولاتور مناسب و تنظیم فشار هوای ورودی برای عملکرد پایدار ضروری است.
آیا شیر پروانهای پنوماتیک برای سیالات خورنده مناسب است؟
فقط در صورتی که جنس بدنه، دیسک و سیت با سیال سازگار باشد. برای سیالات خورنده باید متریال مناسب و اطلاعات سازنده بررسی شود.