بلبرینگ

تجهیزات دوار بخش مهمی از صنایع و طراحی ماشین‌آلات صنعتی هستند. در انواع الکتروموتورها، گیربکس‌ها و حتی بازوهای رباتیک، قطعات دوار مختلف فعالیت می‌کنند که برای حرکت روان به بلبرینگ نیاز دارند. بلبرینگ‌ها نوعی یاتاقان ساچمه‌ای بسیار کاربردی هستند که برای کاهش اصطکاک بین قطعات متحرک و تثبیت موقعیت آن‌ها هنگام حرکت استفاده می‌ شوند.

در صنعت از انواع بلبرینگ برای تبدیل اصطکاک لغزشی به حرکت غلتشی استفاده می‌کنند که این ویژگی باعث می‌شود تا قطعات دوار ماشین‌آلات به نرمی و با مقاومت بسیار کمتری حرکت کنند. 

بلبرینگ چیست؟

بلبرینگ نوعی یاتاقان ساچمه‌ای است که در بین قطعات متحرک با حرکت دورانی قرار می‌گیرد. وظیفه اصلی این قطعه کاهش اصطکاک میان دو سطح هنگام حرکت دورانی است که با تبدیل اصطکاک لغزشی به اصطکاک غلطشی انجام می‌شود. به زبان ساده، ایجاد یک لایه از ساچمه‌های غلطان باعث می‌شوند که قطعات با مقاومت کمتر و حرکت نرم نسبت به یکدیگر جابجا شوند.

ساختار بلبرینگ‌ ها از دو حلقه بیرونی و درونی تشکیل شده است که ساچمه‌های فلزی یا پلاستیکی در میان آنها قرار می‌گیرد. حلقه داخلی به شفت متحرک و حلقه خارجی به محفظه ثابت متصل هستند. در میان دو حلقه تعداد زیادی ساچمه قرار گرفته که هنگام جابجا شدن قطعات متحرک داخل شیار بلبرینگ می‌غلتند.

به این ترتیب حرکت لغزشی اجزای مکانیکی تحت تاثیر حرکت غلطشی ساچمه‌ها قرار گرفته و اصطکاک به شدت کاهش پیدا می‌کند. استفاده از این تجهیزات باعث ایجاد حرکت نرم، روان، تحمل همزمان نیروها و نهایتا افزایش چشمگیر طول عمر مفید دستگاه‌ها می‌شود.

انواع بلبرینگ

انواع بلبرینگ‌ها را براساس شکل ظاهری، نوع کاربرد و نوع باری که تحمل می‌کنند در دسته‌بندی‌های مختلف قرار می‌دهند. این دسته‌بندی‌ها پایه انتخاب آنها مطابق با شرایط بهره‌برداری از سیستم و راه‌اندازی قطعات متحرک است و حداقل شش نوع اصلی داریم:

بلبرینگ شیار عمیق

بلبرینگ‌های شیار عمیق رایج‌ترین و پرکاربردترین نوع در دنیا هستند و ساختار آن ها شامل حلقه داخلی، حلقه خارجی، قفسه و مجموعه‌ای از ساچمه‌ها هستند. نام این مدل از شیارهای روی حلقه‌ها گرفته شده که ساچمه‌ها به خوبی در داخل آنها جای می‌گیرند و باعث کاهش قابل توجه اصطکاک در دورهای بالا می‌شود.

مدل‌های شیار عمیق همیشه گزینه ایده‌آل تجهیزات دوار سرعت بالا هستند و ساختار مناسبی برای تحمل بارهای ترکیبی شعاعی و محوری دارند. از این مدل‌های شیار عمیق برای ساخت انواع موتورهای الکتریکی، لوازم خانگی، گیربکس‌های صنعتی، قطعات دوار خودروها، ابزارهای موتوری و بسیاری از ماشین‌آلات صنعتی استفاده می‌کنند.

مزایا:

• اصطکاک بسیار کم و مناسب برای سرعت دوران بالا
• توانایی همزمان بارهای ترکیبی شعاعی (عمودی) و محوری (جانبی)
• ساخت ساده با دقت ابعادی خوب برای کاهش لرزش و نویز دستگاه
• قیمت ارزان و مقرون به صرفه

معایب:

• ناتوان برای تحمل بارهای محوری سنگین
• خرابی زود هنگام در صورت نا هم‌محوری شفت‌ها
• حساس به بارهای ضربه‌ای و ناگهانی

بلبرینگ تماس زاویه‌ای

این نوع بلبرینگ‌ها به ‌طور ویژه برای تحمل همزمان بارهای ترکیبی شعاعی و محوری طراحی شده‌اند و توانایی تحمل بارهای سنگین محوری را دارند. ساختار طراحی این مدل به شکلی است که ساچمه‌ها با یک زاویه مشخص در تماس با حلقه‌ها قرار می‌گیرند و وجود این زاویه باعث می‌شود تا به خوبی بارهای محوری که از سمت جانبی فشار می‌آورند را تحمل کنند. از طرفی همین قابلیت کافی است تا بهترین نوع برای تحمل سرعت‌های بسیار بالا باشند. از این مدل‌های زاویه‌ای برای طراحی ماشین ابزارها مانند دستگاه‌های تراش، فرز با دقت عملکرد خوب و سرعت زیاد استفاده می‌کنند. همچنین بلبرینگ گزینه ای ایده‌آل برای ساخت گیربکس‌ صنعتی سنگین، پمپ‌ های قوی، یاتاقان چرخ خودروها و موتورهای الکتریکی است.

مزایا:

• قابلیت عالی تحمل بارهای محوری که به شکل جانبی وارد می‌شوند.
• توانایی کار در سرعت‌های خیلی بالا بدون ایجاد اصطکاک حرارتی
• لقی کم مناسب برای طراحی سیستم‌ها با عملکرد دقیق و حساس

معایب:

• برای تحمل بارهای محوری باید به شکل جفتی نصب شوند.
• شرایط نصب پیچیده و بسیار حساسی دارند.
• در برابر بارهای کاملاً شعاعی (عمودی) ناتوان هستند.

بلبرینگ خود تنظیم

این بلبرینگ‌ها به شکلی طراحی شده‌اند که شرایط نصب نامتعارف و تحت فشار مانند خمیدگی شفت یا خطای هم محوری هنگام نصب را اصلاح می‌کنند. ویژگی منحصر به فرد این مدل در طراحی کروی (محدب) رینگ خارجی آن نهفته است. زیرا رینگ محدب  آنها قابلیت جابجا شدن مختصر را فراهم می‌کند. در این صورت اگر شرایط سختی مانند خمیدگی شفت حاصل شود، بلبرینگ قادر است موقعیت خود را تغییر داده و این شرایط را تحمل کند. بیشترین کاربرد مدل‌های خود تنظیم در طراحی نوار نقاله‌ها و کانوایرها است. اما از این مدل‌های خاص در بسیاری تجهیزات دیگر مانند ماشین‌آلات صنعتی و کشاورزی از قبیل دروگر یا کمباین و حتی طراحی غلطک‌های سنگین در صنایع چوب و کاغذ و... نیز استفاده می‌کنند.

مزایا:

• قابلیت جبران ناهم‌محوری و تحمل انحراف زاویه شفت
• موثر برای کاهش لرزش ناشی از ناهم راستایی محورها
• توانایی عالی برای تحمل بارهای ترکیبی شعاعی و محوری
• کاهش هزینه ساخت محفظه‌ قرارگیری بلبرینگ
• مناسب برای نصب و چرخش شفت‌های بلند

معایب:

• اصطکاک داخلی بیشتر و سرعت کاری محدود
• تحمل بار محوری کمتر از مدل‌های زاویه‌ای
• دقت پایین در دوران تجهیزات مکانیکی دقیق
• ابعاد بزرگ در مقایسه با دیگر مدل‌ها

بلبرینگ کف گرد

این نوع بلبرینگ‌ها انحصارا برای نصب شدن در کف و حرکت قطعات عمودی مکانیکی طراحی شده‌اند. لذا به خوبی می‌توانند بارهای سنگین محوری از نوع فشاری یا کششی را تحمل نمایند. ساختار مدل‌های کف گرد در مقایسه با دیگر مدل‌ها ساده‌تر و در عین حال کاملا متفاوت است.

در این ساختار حلقه بالایی روی شفت سوار شده و همراه آن می‌چرخد، اما حلقه پایینی درون محفظه ثابت قرار گرفته و نمی‌چرخد. قطر داخلی حلقه پایینی کمی بیشتر از شفت طراحی شده تا شفت توانایی حرکت آزادانه داخل آن را داشته باشد. از این نوع قطعات صنعتی برای طراحی صفحه کلاج‌ها، جک‌های مکانیکی و سنگین وزن، شیرآلات صنعتی از قبیل شیرهای کشویی یا توپی بسیار بزرگ، ماشین‌آلات راهسازی و... استفاده می‌کنند. این بلبرینگ‌ها در دو مدل کف گرد یک ردیفه و دو ردیفه طراحی می‌شوند.

مزایا:

• بسیار عالی برای تحمل بارهای محوری
• ساختار ساده، جمع و جور و قابلیت نصب آسان
• اصطکاک بسیار کم در مواجه با بارهای محوری خالص

معایب:

• ضعیف در برابر بارهای شعاعی (عمودی)
• نامناسب برای استفاده در سرعت دورانی بالا
• حساس به نصب کاملاً عمود بر محور شفت

بلبرینگ مینیاتوری

بلبرینگ‌های مینیاتوری نسخه بسیار کوچک شده مدل‌های شیار عمیق هستند و مانند آنها از حلقه داخلی، خارجی، ساچمه‌ها و قفسه تشکیل شده‌اند، اما ابعاد این مدل‌ها بسیار کوچک‌تر و کمتر از یک سانتیمتر است. ساچمه این بلبرینگ‌ها گاهی به کوچکی یک دانه شن خواهد شد. از این مدل‌های مینیاتوری برای طراحی تجهیزات دوار ظریف و حساس مانند هارد دیسک‌ها، فن خنک کننده کامپیوتر، چاپگرها، تجهیزات دندانپزشکی و... استفاده می‌کنند.

مزایا:

• مناسب برای فضاهای بسیار تنگ
• تاثیرگذار برای کاهش مصرف انرژی به دلیل اصطکاک ناچیز
• دقت دورانی بالا

معایب:

• تحمل بار بسیار محدود
• نسبتا گران قیمت
• کاملاً حساس به گرد و غبار و آلودگی

بلبرینگ سوزنی

در این بلبرینگ‌ها به جای ساچمه‌های کروی از غلطک‌های باریک و دراز شبیه به سوزن استفاده شده است که این طراحی باعث شده تا نسبت طول به قطر این غلطک‌ها زیاد شود. برخی مدل‌های سوزنی حتی دارای رینگ (حلقه) داخلی نیستند و غلطک‌های سوزنی آنها مستقیم روی شفت می‌چرخند.

از مدل‌های سوزنی عموماً در صنعت خودروسازی برای طراحی میل لنگ، شاتون و یا گیربکس‌های اتوماتیک استفاده می‌کنند. همچنین این قطعات در ساخت انواع ماشین‌آلات کشاورزی، راهسازی و یا تجهیزات بسته‌بندی نیز کارایی دارند.

مزایا:

• ارتفاع کم و مناسب برای فضاهای محدود
• ظرفیت باربری بسیار بالا و تحمل بارهای سنگین در طولانی مدت
• مستحکم در برابر تغییر شکل (لقی کم)

معایب:

• ضعیف در مقابله با بارهای محوری
• اصطکاک بیشتر در مقایسه با مدل‌های ساچمه‌ای
• بسیار حساس و آسیب پذیر در مواجه با نا هم‌محوری شفت

انواع بلبرینگ از نظر روانکاری داخلی

اگرچه در هر بلبرینگ تعداد زیادی ساچمه روی رینگ‌ها می‌غلتد و اصطکاک را به مقدار قابل توجه کم می‌کند، اما نهایتاً یک حرکت فلز به فلز است و باید روانکاری شود. ساختار طراحی این قطعات از نظر روانکاری متفاوت است که در سه گروه دسته بندی می‌ شوند:

🔹 بلبرینگ با روانکاری داخلی

این نوع دارای کاور فلزی یا پلاستیکی در هر دو سمت جانبی هستند. مدل‌ها با کاور فلزی اصطلاحاً ZZ یا 2Z هستند که برای استفاده در محیط‌ها با گرد و خاک خشک کارایی دارند. اما برخی مدل‌ها با کاور لاستیکی تولید شده که با عنوان RS یا 2RS می‌شناسیم. این مدل‌های کاور لاستیکی برای استفاده در محیط‌های مرطوب یا پر از گرد و خاک استفاده می‌شوند. در پشت پوشش محافظ این نوع و تمام فضای خالی میان ساچمه‌ها پر از گریس است که در کارخانه پر شده و در تمام طول عمر مفید خود دیگر نیازی به روانکاری ندارند. ولی برای استفاده در سرعت‌های بسیار زیاد مناسب نیستند.

🔹بلبرینگ بدون روانکاری داخلی

این بلبرینگ‌ها هیچ کاوری ندارند و از کارخانه بدون گریس اولیه عرضه می‌شوند و در صورت استفاده باید با روغن مناسب روانکاری شوند. از آنجا که ویسکوزیته روغن روانکاری بسیار کم است، مقدار اصطکاک تولید شده ساچمه‌ها ناچیز و قابلیت دستیابی به سرعت‌های بسیار بالا را دارد. اما باید فکری برای روانکاری مستمر داخل سیستم شود. برای همین نیاز به نگهداری پیوسته و پرهزینه دارند و یا در سیستم ها با روانکاری داخلی مانند گیربکس و یا تجهیزات مجهز به روغن پاش استفاده می‌شوند. معمولاً برای طراحی توربین‌ها، گیربکس‌های سنگین و ماشین‌آلات با سرعت بالا از این مدل‌ها استفاده می‌کنند.

🔹بلبرینگ با پوشش روغن خشک

در این مدل‌ها از یک پوشش متخلخل که پر از روغن است برای روانکاری ساچمه‌ها استفاده می‌شود. این پوشش متخلخل معمولاً پلیمری است و به جای قفسه‌های سنتی در ساختار بلبرینگ تعبیه شده است و پیوسته اما به مقدار اندک روغن خود را برای عملکرد روان ساچمه‌ها پس می‌دهد. از این مدل‌ها در ساخت ماشین‌آلات حساس به آلودگی روغن مانند صنایع غذایی و دارویی استفاده می‌کنند.

کدخوانی انواع بلبرینگ

آشنایی با انواع بلبرینگ تنها مقدمه ورود به دنیای بزرگ آنها است. اما به عنوان یک فنی کار ماهر باید توانایی شناسایی آنها و بررسی قابلیت‌های کاربردی از روی کد مربوطه را داشته باشید. برای شناسایی هر محصول از کد منحصر به فردی استفاده می‌شود که با رمزگشایی آن می‌توانید درباره نوع، اندازه، آب‌بندی و یا نوع قفسه اطلاعات لازم را استخراج کنید. برای مثال کد نمونه زیر را در نظر بگیرید:

WF 7200 B XL 2RS

بخش اول: پیشوند کد

این بخش یک کد است که با حروف انگلیسی نمایش داده می‌ شود و در کد مثال ما عبارت WF در ابتدای آن بیانگر همین موضوع است. البته اکثر برندها از درج پیشوند در ابتدای کد محصول خودداری می‌کنند. جدول زیر برای بیان مفهوم این عبارت‌های خلاصه شده در پیشوند کد است:

بخش دوم: نوع بلبرینگ

بخش دوم کد، نمایانگر نوع محصول است که به شکل عدد نوشته شده و در مثال ما مقدار عددی ۷۲ را در بر می‌گیرد. البته برای این بخش و اعداد مربوط به آن نیز جدول کاملی مطابق با استانداردها تهیه کرده‌ایم:

بخش سوم: اندازه بلبرینگ

بخش بعدی کد یک عدد دو رقمی است که اندازه بلبرینگ را معرفی می‌کند. این اندازه را براساس قطر داخلی آن محاسبه کرده و کدگذاری می‌کنند. مقدار این بخش در کد مثال ما ۰۰ است که نشان می‌دهد درباره یک محصول با قطر داخلی ۱۰ میلیمتری صحبت می‌کنیم. جدول کامل‌تر اطلاعات این بخش به قرار زیر است:

بخش چهارم: پسوند کد

پسوند در بخش انتهایی کد شامل بخش‌های متعددی از قبیل نوع آب بندی، نوع قفسه، جای خار، مواد سازنده و نوع روانکاری آن می‌شود. این بخش فرمول ثابتی ندارد و کد یک بلبرینگ ممکن است دارای چندین پسوند مختلف باشد. اما در کل برای توضیح بخش‌های مختلف بررسی جداول زیر سودمند هستند:

کد آب‌بند

انواع بلبرینگ ممکن است دارای هیچ بخش آب‌بندی نباشند و یا در جوانب آنها از آب‌بندهای فلزی و پلاستیکی استفاده شود. در کد مثال ما عبارت RS انتهای پسوند معرف آب‌بندی پلاستیکی از یک طرف است. جدول زیر برای بررسی نوع آب‌بندی است:

کد قفسه

قفسه بلبرینگ برای قرار دادن ساچمه در جای خود هستند و از افتادن آنها به بیرون از بلبرینگ جلوگیری می‌کنند. کد فنی این بخش به قرار زیر است:

🔸سایر پسوندهای بلبرینگ

بلبرینگ‌ها با توجه به نوع ساخت و متریال استفاده شده در آنها متفاوت هستند و قاعدتاً برای نامگذاری و کددهی به عبارت‌های متفاوتی نیاز دارند. عبارت‌هایی که ممکن است در کد یک محصول به آن اشاره نشود و در دیگر مدل‌های خاص پیش بینی شده است. جدول زیر برای دسته‌بندی این پسوندهای خاص است:

بهترین برند بلبرینگ در ایران

انتخاب بهترین برند بلبرینگ کمی پیچیده است، زیرا در بازار ده‌ها نام تجاری از برندهای اروپایی، چینی و حتی ایرانی حضور دارند که محصولات شایسته و کاملاً استاندارد را عرضه می‌کنند. اگر به دنبال بهترین برند خارجی بلبرینگ بازار هستید، خرید از برندهای زیر را توصیه می‌کنیم:

• SKF ساخت سوئد
• FAG ساخت آلمان
• NSK ساخت ژاپن
• NTN ساخت ژاپن
• DKFL ساخت چین تحت لیسانس آلمان
• ZWZ ساخت چین
• UBC ساخت چین

علاوه‌بر این نام‌های بین‌المللی، چند شرکت ایرانی نیز هستند که با تمرکز بر مونتاژ و تحت لیسانس شرکت‌های بین‌المللی انواع بلبرینگ را عرضه می‌کنند. از این میان شرکت بلبرینگ سازی ایران (IBC) تحت لیسانس SKF سوئد بهترین برند ایرانی است. برند عظام (Ezam) و یا پاسیکو (Pasico) نیز دیگر نام‌های مطرح شرکت‌های مونتاژ کننده ایرانی در این صنعت محسوب می‌شوند.

قیمت بلبرینگ

قیمت بلبرینگ همیشه از دغدغه‌های اصلی خریداران است و نمی توان عدد ثابتی را برای آن در نظر گرفت. زیرا قیمت این قطعات کوچک فنی کاملاً تحت تاثیر فاکتورهای زیادی از جمله برند، سایز، روش آب‌ بندی و اصالت کالا قرار دارد. همچنین سایه نوسانات ارز همیشه در این بازار سنگینی کرده و گاهاً قیمت‌ ها را به شکل نامتعارف جابجا می‌ کند.

از طرفی باید به دنبال محصولات اصیل بازار باشید. متأسفانه انواع محصولات فیک و تقلبی با نشان تجاری برندهای مطرح همچون SKF در بازار ایران خودنمایی می‌کنند که خیلی‌ها را به اشتباه می‌اندازد. اما می‌توانید برای بررسی قیمت‌ها و مشاوره خرید بلبرینگ با تضمین اصالت کالا از برندهای مطرح بازار با کارشناسان فنی ما تماس بگیرید.

خرید بلبرینگ

در صورتی که قصد خرید بلبرینگ با بهترین قیمت و کیفیت را دارید، پیکاتک به عنوان بزرگ ‌ترین مرجع آنلاین تجهیزات ابزار دقیق و کالاهای صنعتی در ایران، بستری امن برای دسترسی بی ‌واسطه به برترین برندهای جهانی فراهم کرده است. با خرید از پیکاتک، شما از مزایای زیر بهره‌مند خواهید شد:

• تضمین اصالت کالا: ما در پیکاتک تنها محصولات اصل و باکیفیت را عرضه می‌کنیم تا از خرابی‌های ناگهانی و خسارات پرهزینه به ماشین‌آلات شما جلوگیری شود.
• خرید بدون واسطه با قیمت رقابتی: حذف واسطه‌ها به ما امکان داده است تا بلبرینگ‌های صنعتی را با مناسب ‌ترین و شفاف ‌ترین قیمت بازار به دست صنعت‌گران و متخصصان برسانیم.
• تأمین سریع برای صنایع مادر: با توجه به نیاز حیاتی صنایع سنگین به قطعات استاندارد، پیکاتک امکان ارسال سریع و مطمئن انواع بلبرینگ را به سراسر کشور فراهم کرده است.

راهنمای خرید بلبرینگ

آنچه مسلم است انتخاب بلبرینگ مناسب تاثیر مستقیم بر کارایی، طول عمر و هزینه تعمیرات دستگاه دارد. اما در عمل با سیستم‌های مختلف صنعتی و ساختار پیچیده و صدها هزار نوع از برندهای مختلف روبرو هستید. با این حال کافی است نکات زیر را بررسی کنید تا محصول ایده‌آل و کاملاً تخصصی پروژه خود را تهیه نمایید:

✅ بررسی ابعاد و اندازه‌ها: هنگام خرید بلبرینگ اولین چیزی که باید بررسی کنید ابعاد و اندازه محصول مطابق با نیاز پروژه است. در این مرحله به اطلاعات فنی کلیدی از قبیل قطر داخلی (ID)، قطر خارجی (OD)، عرض (Width) و کد استاندارد نیاز دارید.

✅ نوع بلبرینگ را انتخاب کنید: در قدم بعدی لازم است تا با توجه به نوع بار مدل مناسب را انتخاب کنید. به عنوان مثال مدل‌های شیار عمیق برای بارهای شعاعی (عمودی) مناسب هستند و این در حالی است که بهتر است از مدل‌های کف گرد برای بار محوری (جانبی) استفاده کنید. همچنین اگر احتمال نا هم‌محوری یا لرزش شفت زیاد است، توصیه می‌کنیم که حتماً مدل خود تنظیم تهیه کنید.

✅ به آب‌ بند (کاور) بلبرینگ توجه کنید: قدم بعدی بررسی کاور آب‌ بند است:

• مدل‌های بدون کاور برای سرعت‌های بالا و محیط‌های تمیز که روغنکاری مداوم انجام می‌شود، مناسب هستند.
• مدل‌ها با کاور فلزی (Z یا 2Z) برای استفاده در محیط با گرد و غبار خشک کارایی دارند.
• مدل‌ها با کاور لاستیکی (RS یا 2RS) برای محیط‌های مرطوب یا محیط با گرد و غبار خیلی زیاد مناسب هستند.

✅ برند، گارانتی و اعتبار شرکت عرضه کننده را ارزیابی کنید: در آخرین مرحله که تمام اطلاعات کافی از نظر ابعادی، نوع و آب‌بندی را کسب کرده‌اید وقت آن است که محصول مورد نظر را از برندهای معتبر بازار تهیه کنید.

بلبرینگ و قطعات صنعتی با کیفیت بالا را از پیکاتک بخرید!