در روزهای گرم تابستانی همگی به دنبال هوای خنکتری هستیم و از انواع سیستم های سرمایشی در ساختمانهای کوچک یا بزرگ استفاده میکنیم. از یک چیلر تراکمی هواخنک گرفته تا داکت اسپلیت و یا کولر گازی همگی در دستهبندی بزرگ سیستمهای سرمایشی قرار دارند. سیستمهایی که میتوانند به سرعت فضای خانه و یا محل کار شما را خنک کرده و آسایش بینظیری را فراهم آورند. این شرایط ایدهآل زمانی محقق میشود که نوع سرمایش مناسب با ظرفیت کافی ساختمان را تهیه کنید.
انواع سیستم سرمایشی در دو دستهبندی اصلی تبخیری و تراکمی قرار میگیرند. مدلهای تبخیری متکی بر جریان آب عمل کرده و در سیستمهای تراکمی یک سیکل تبرید گاز مبرد جریان دارد. اقلیم آبوهوایی گرم، خشک و یا مرطوب مهمترین عامل تعیین کننده خرید سیستم سرمایشی است. اما در اینباره باید به نکتههای بسیار زیاد دیگری از قبیل ابعاد فضای ساختمان، نوع کاربری، تعداد طبقات و الگوی مصرف نیز توجه کنید. این مقاله یک راهنمای جامع برای آشنایی با انواع سیستم سرمایشی و نکات فنی پیرامون انتخاب و خرید آنها است.

اگر قصد خرید سیستم سرمایشی برای ساختمان مسکونی، اداری و یا تجاری داشته باشید، قطعاً با طیف گسترده آنها روبهرو میشوید. در بازار محصولات مختلف ساخت برندهای ریز و درشت با ظرفیتهای گوناگون عرضه شده که انتخاب هر کدام از آنها باید بر پایه نوع کاربری و ظرفیت فضای ساختمان باشد. اما در کل این سیستمها بر پایه دو تکنولوژی متفاوت کار میکنند:
سرمایش تبخیری تکنولوژی قدیمی و ساده برای خنک کردن فضاهای بزرگ ساختمانی است که بر پایه فرآیند طبیعی تبخیر کار میکند که از تغییر فیزیکی مایع به بخار آب برای خنکسازی در آنها استفاده شده است. زیرا آب برای تغییر فاز از مایع به بخار نیاز به گرما دارد و این گرما را مستقیم از هوای عبوری داخل ساختمان جذب خواهد کرد. کولرهای آبی قدیمی با پوشال چوبی سادهترین نوع سیستم سرمایش تبخیری هستند. در سالهای اخیر مدلهای بهتر با راندمان بالاتر به همراه پد سلولزی نیز طراحی شده است.
سیستمهای تراکمی اصلیترین تکنولوژی تهویه مطبوع مدرن در جهان امروز هستند. برخلاف سیستمهای تبخیری که برای کاهش دما به آب و هوا وابستهاند، این سیستمهای تراکمی مستقل از شرایط اقلیمی و با استفاده از یک سیکل ترمودینامیکی بسته کار میکنند. سیکل ترمودینامیکی در این سیستم شامل کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط و اواپراتور است که گرما را از داخل ساختمان گرفته و به بیرون از آن پرتاب خواهد کرد.
انواع سیستمهای سرمایش تراکمی بسته به نوع سیال مبرد و همچنین ساختار کمپرسور به چند دسته اصلی سیستمهای انبساط مستقیم و سیستمهای آب سردکن مرکزی (چیلر) دسته بندی میشوند. کولرهای گازی، داکت اسپلیت و یا سیستمهای VRF از جمله شناخته شدهترین تکنولوژیهای تراکمی هستند. اما در ابعاد صنعتی از سیستمهای قدرتمند متکی بر سردسازی آب (چیلر) استفاده میکنند.

از یک یونیت ساده کولر گازی تا سیستم چیلرهای مرکزی همگی فهرست بلند بالایی از انواع سیستم های سرمایشی هستند. قاعدتاً هر کدام از آنها برای نصب در شرایطی خاص طراحی شدهاند و کارایی کافی در بسیاری از پروژهها را ندارند. برای انتخاب سیستم سرمایش تراکمی باید مقدار رطوبت نسبی اقلیم و بازه ساعت کار متوالی دستگاه را در نظر گرفته و در عین حال ابعاد فضا، نوع کاربری فضا، شرایط مسکونی یا کارگاهی و… در اینباره نقش دارند.
کولرهای گازی (Air Conditioner) فراگیرترین و پیچیدهترین نوع سیستم سرمایش تراکمی در مقیاس خانگی و تجاری هستند که گرما را از داخل ساختمان با فضای کاملاً بسته به بیرون از آن منتقل کرده و همزمان فرآیند رطوبتگیری را انجام میدهد. هر دستگاه کولر گازی از چهار جزء اصلی کمپرسور، کندانسور، شیر انبساط و اواپراتور تشکیل شده است. همچنین در مدلهای مختلف پنجرهای، اسپلیت دیواری، ایستاده و یا پرتابل (قابل حمل) طراحی میشود. انواع کولر گازی را براساس فناوری کنترل کمپرسور در دو مدل معمولی و یا اینورتری دستهبندی میکنند.
اگر در بازار امروز ایران جستجو کنید، قطعاً با برندهای ریز و درشت بسیار زیادی آشنا میشوید که همگی آنها دست پررنگی برای طراحی و تولید انواع کولر گازی دارند. اما بهترین آنها به قرار زیر هستند:
داکت اسپلیتها (Ducted Split) نوعی سیستم سرمایشی و گرمایشی کانالی هستند که به شکل توکار در داخل ساختمان نصب میشوند. یونیت داخلی این سیستمها به طور کامل درون سقف کاذب ساختمان پنهان شده و هوا را از طریق شبکهای از کانالهای عایقدار به اتاقهای مختلف هدایت میکند. این سیستم از نظر ماهیت تراکمی شبیه به کولر گازی است، اما از نظر طراحی داخلی و فشار هوای خروجی عملکرد کاملاً متفاوتی دارد.

یونیت داخلی این سیستم دارای کویل سرمایشی/ گرمایشی، فن سانتریفیوژ، فیلترها و جعبه اختلاط هوا است. این سیستم هوای گرم اتاق را مکیده و با عبور از روی کویل سرد یا گرم دمای آن را تغییر میدهد. فن قدرتمندی هوای مطبوع را با فشار بالا وارد کانالهای اصلی و فرعی سیستم میکند تا مجدداً وارد فضای ساختمان شود. ویژگیها:
در بازار ایران انواع داکت اسپلیت را باید در دو دستهبندی برندهای معتبر اما گرانقیمت خارجی و برندهای اقتصادی داخلی قرار دهیم. انتخاب شما به بودجه و اهمیت قدرت فن در کانال کشیهای طولانی ساختمان بستگی دارد. بهترین برندهای تولید کننده انواع داکت اسپلیت به قرار زیر هستند:
چیلرهای جذبی دستگاههایی برای تولید آب سرد جهت تهویه مطبوع هستند که به جای استفاده از کمپرسورهای الکتریکی، از حرارت به عنوان منبع انرژی اصلی استفاده میکنند. در چیلرهای جذبی به جای کمپرسور از جذب و دفع بخار مبرد توسط یک ماده جاذب استفاده میشود.
آب همان مبرد ساده و کاربردی این سیستم است و از لیتیوم برومید (LiBr) یا آمونیاک (NH3) به عنوان ماده جاذب استفاده شده است. در این سیستم سرمایشی آب تحت فشار پایین تبخیر شده و گرمای محیط را جذب میکند تا سرمای مورد نیاز تولید شود.
بخار آب نیز توسط ماده جاذب (لیتیوم برومید) جذب خواهد شد. در پایان محلول غلیظ حاصل با حرارت احیا میشود و بخار آب را جدا میکنند. بخار آب جدا شده نیز میعان یافته و دوباره از طریق اواپراتور به چرخه سرما سازی باز میگردد. انواع چیلرهای جذبی را در مدلهای تک اثره، دو اثره و یا مستقیم سوز طراحی میکنند. ویژگیها:

چیلرهای جذبی توسط چند شرکت مطرح جهانی و تعدادی برند معتبر در ایران تولید میشوند. بهترین این برندها به قرار زیر هستند:
چیلرهای تراکمی هوا خنک (Air-Cooled Chiller) از اصلیترین و پرکاربردترین سیستمهای تبرید مرکزی در ساختمانهای متوسط و بزرگ مانند ادارهها، مراکز تجاری، بیمارستانها و… هستند. در این سیستم های سرمایشی به جای آنکه گاز مبرد مستقیم وارد اتاقها شود، ابتدا جریان آب در یک دستگاه مرکزی را سرد میکند و سپس این جریان آب سرد توسط پمپ به فنکویلها یا هواسازها در سراسر ساختمان ارسال خواهد شد. ویژگی برجسته این سیستم عملکرد هوا خنک آن است که از طریق فنهای بزرگ و یا جریان هوای محیط انجام میشود. ویژگی ها:

چیلرهای تراکمی آب خنک (Water-Cooled Chiller) بهترین نوع سیستم های سرمایش و تهویه مطبوع مرکزی برای ساختمانهای بسیار بزرگ، برجهای بلند، بیمارستانهای بزرگ و صنایع سنگین هستند. این سیستم به دلیل راندمان انرژی فوقالعاده بالا و طول عمر زیاد یک ساختار فنی کاملاً ایدهآل برای سرمایش در مقیاس کلان است، اما برای کارکرد بهینه به برج خنک کننده و آب فراوانی نیاز دارد.
در این چیلرها گاز مبرد گرمای خود را به آب در برج خنک کننده منتقل میکند. از آنجا که دمای آب همواره از هوای اطراف در فصل گرم خنکتر است، قاعدتاً تبادل حرارت به سرعت انجام شده و کمپرسور سیستم تحت فشار کمی کار خواهد کرد. ویژگی ها:
چیلرهای تراکمی دستگاههای متمرکزی نیستند که تمام بخشهای آن توسط یک شرکت تولید شده باشد. بلکه ماشین سازهای برجسته بینالمللی و حتی برخی شرکتهای داخلی سیستمهای مختلف چیلر تراکمی را طراحی کرده و با قطعات مناسب فنی مونتاژ میکنند. بهترین این برندها به قرار زیر هستند:
انتخاب یک سیستم سرمایش مناسب صرفاً به متراژ فضا و یا بودجه اولیه شما محدود نمیشود، بلکه برای یک انتخاب فنی و مهندسی شده نیاز به تحلیل دقیق چند پارامتر کلیدی دارید. در صورت نادیده گرفتن این پارامترها حتی محصول بهترین برندها و گرانترین سیستمها نیز نمیتوانند عملکرد مطلوبی داشته باشند. در کل هنگام خرید سیستمهای سرمایشی کافی است چند پارامتر فنی اساسی را بررسی کنید.

بار برودتی مهمترین فاکتور فنی هنگام خرید سیستم سرمایشی است. این پارامتر تعیین میکند که به چه مقدار ظرفیت سرمایشی بر حسب BTU/hr و یا کیلو وات (KW) نیاز دارید. بار برودتی تحت تأثیر فاکتورهایی مانند تابش خورشید، تعداد افراد داخل ساختمان، باز یا بسته بودن درب و پنجرههای ساختمان محاسبه میشود.
البته گاهاً برخی افراد به اشتباه ممکن است دستگاهی با ظرفیت بیش از حد مورد نیاز فضای ساختمان را تهیه کنند. در این صورت دستگاه خیلی سریع محیط ساختمان را خنک کرده و ترموستات پیدرپی در فاصله زمانی کوتاه فرمان خاموش شدن را صادر میکند. در نتیجه با وجود آنکه از سیستم سرمایش قوی استفاده میکنید، اما دستگاه شما به سرعت در حال فرسایش است. یک محاسبه سرانگشتی بار برودتی به قرار زیر است:
نوع اقلیم | مقدار بار برودتی (BTU) |
مناطق معتدل | ۴۰۰ الی ۵۰۰ (برای هر مترمربع) |
مناطق گرم و خشک | ۶۰۰ الی ۷۰۰ (برای هر مترمربع) |
مناطق شرجی و ساحلی | ۸۰۰ الی ۱۰۰۰ (برای هر مترمربع) |
عبارتهای EER و یا SEER معیار سنجش بهرهوری سیستمهای سرمایشی هستند و قاعدتاً در هنگام خرید هر محصول باید نوع این پارامترها را با دقت بررسی کنید. این پارامتر نشان میدهد که سیستم به ازای مصرف هر یک کیلو وات برق چند کیلو وات سرما تولید میکند. برای درک فنی این پارامترها کافی است اطلاعات جدول زیر را در نظر بگیرید:
پارامتر | تعریف فنی |
EER | به معنای راندمان در لحظه اوج گرما (دمای ۳۵ درجه) است. |
SEER | به معنای راندمان در یک فصل کامل شامل دورههای کم بار و پر بار است. |
متأسفانه برخی بدون در نظر گرفتن شرایط اقلیمی نصب سیستم سرمایشی با EER بالاتر را توصیه میکنند. اما یک سیستم سرمایش با EER بالاتر لزوماً همیشه عملکرد بهتری خصوصاً در اقلیم شرجی و ساحلی ندارد. برای همین بهتر است هوشمندانه مقدار عددی EER و SEER را با توجه به نوع اقلیم و مشاوره افراد با تجربه در این زمینه بررسی کنید. اما در کل سیستمهای سرمایشی با عدد SEER بالای ۱۸ مدلهای اینورتری عملکرد عالی دارند. این در حالی است که برای پروژههای بزرگ باید حتماً آنالیزهای فنی IPLV صورت بگیرد که قید به جزئیات فنی آن فراتر از این مطلب است.
SHR یکی از پارامترهای فنی مهم و استراتژیک هنگام بررسی و خرید سیستمهای سرمایشی است که متأسفانه کمتر مورد توجه قرار میگیرد. این پارامتر فنی تعیین میکند که از کل ظرفیت دستگاه چند درصد آن برای کاهش دمای محیط و چند درصد آن برای رطوبتگیری از محیط مصرف شده است. در هنگام بررسی این فاکتور چند نکته را رعایت کنید:

بررسی این پارامتر برای سیستم های سرمایشی که با کانالهای هوا طراحی میشوند، اهمیت حیاتی دارد. قاعدتاً هنگام خرید یک کولر گازی معمولی نیازی نیست تا پارامتر ESP را بررسی کنید، اما قطعاً عملکرد بهینه داکت اسپلیت و یا هواسازها به این پارامتر بستگی دارد.
فشار استاتیک خارجی (ESP) در واقع توانایی فنی سیستم برای غلبه بر مقاومت کانالهای هوا است. این پارامتر را با واحد پاسکال بیان میکنند و نشان میدهد که سیستم سرمایشی مورد نظر شما تا چه اندازه قادر است که جریان هوا را داخل کانالها پمپاژ نماید. هر اندازه مسیر کانال طولانیتر باشد و یا مسیر دارای زانوهای تند و یا دریچههای خروجی کوچکتری باشد، مقدار فشار استاتیک نیز افزایش پیدا میکند. در نتیجه به سیستم سرمایش قویتری نیز نیاز دارید.
راهنمای فوری انتخاب ESP | |
طول کانال | حداقل ESP (پاسکال) |
کانال کوتاه زیر ۵ متر | ۲۵ الی ۵۰ |
کانال متوسط ۵ الی ۱۵ متر | ۱۰۰ الی ۱۵۰ |
کانال بلند بالای ۱۵ متر | ۲۰۰ الی ۳۰۰ |
با توجه به اینکه قرار است سیستم سرمایش در کجا نصب شود، قطعاً مقدار صدای تولید شده فاکتوری تعیین کننده است. در حال حاضر برندهای برجسته برای تولید سیستمهای سرمایشی سایلنت با عملکرد کم صدا با یکدیگر رقابت میکنند. با این حال عملکرد سایلنت سیستم سرمایشی تأثیر مستقیم بر قیمت آن میگذارد. مقدار صدای تولید شده سیستم های سرمایشی را با واحد دسیبل (dB) در فاصله یک متری اندازهگیری میکنند و بهتر است چند نکته را رعایت کنید:
بررسی نوع گاز مبرد از مهمترین پارامترهای فنی هنگام خرید سیستم های سرمایشی است. انتخاب نوع مبرد نه تنها بر بازده سرمایشی و مصرف برق اثر مستقیم دارد، بلکه در مدیریت هزینههای تعمیرات آینده و حتی مسئولیتهای زیست محیطی نیز تعیین کننده است. در حال حاضر از انواع گازهای مبرد برای طراحی سیستم های سرمایشی استفاده میکنند که برخی از آنها یا منسوخ شدهاند و یا دیگر برای سیستمهای مدرن کارایی ندارند. گازهایی مانند:
به طور قطع نمیتوان قیمت سیستم سرمایشی را در یک عدد ثابت خلاصه کرد. زیرا قیمت این سیستمها تابع فاکتورهای زیادی مانند نوسانات نرخ ارز، هزینه حمل و نقل بینالمللی، تعرفههای گمرکی و حتی هزینه نصب تخصصی تغییر میکند. از طرفی نوع تکنولوژی، ابعاد سیستم و ظرفیت خنک سازی براساس BTU از جمله فاکتورهای تعیین کننده قیمت هستند.
کولرهای آبی و یا گازی مناسب فضاهای کوچک ساختمانی از همه ارزانتر هستند. این در حالی است که هزینه خرید تجهیزات و نصب سیستمهایی مانند داکت اسپلیت و یا انواع چیلرهای جذبی و تراکمی قابل توجه است. نکته کلیدی تهیه محصول از برندهای اصلی بازار است. زیرا در حال حاضر ردپای محصولات فیک و تقلبی نیز در بازار ایران دیده میشود.
شما میتوانید جهت بررسی قیمت سیستم های سرمایشی از فروشگاه اینترنتی پیکاتک استفاده کنید. کارشناسان فروش پیکاتک آماده هستند تا درباره بررسی محصولات، ارزیابی پروژه و نیاز شما به سیستمهای مختلف سرمایشی مشاورههای فنی لازم را ارائه دهند.
