داکت اسپلیت

داکت اسپلیت چیست؟

داکت اسپلیت (Ducted Split) سیستم تهویه مطبوع ساختمانی است که به شکل کانالی اجرا شده و توانایی کافی برای خنک کردن فضاهای نسبتاً بزرگ با یک سرمایش مرکزی را دارد. این سیستم از دو بخش اصلی تشکیل شده ‌است. بخش اول یونیت خارجی یا همان کندانسور است که گرمای داخل ساختمان را به محیط بیرون می‌فرستد. بخش دوم یونیت داخلی هواساز است که معمولاً در قسمت‌های پنهان ساختمان مانند سقف کاذب و یا داخل کمدهای دیواری نصب می‌شود. این سیستم هوا را از طریق کانال‌های تعبیه ‌شده در سقف برای کل ساختمان و تمام اتاق‌ها توزیع می‌کند.

داکت اسپلیت‌ توانایی عالی برای توزیع یکنواخت دما دارد. همچنین با تکیه بر سرمایش مرکزی چندین فضای مستقل در یک ساختمان بزرگ را همزمان خنک میکند. از طرفی برخلاف کولرهای گازی که هوا را درجا می‌چرخانند، یک داکت اسپلیت قادر است تا جریان هوای تازه را وارد ساختمان کند. تمام این نکات کافی است تا سیستم سرمایش ایده‌آل برای انواع فضاهای ساختمانی متوسط باشد. این مقاله یک راهنمای جامع برای معرفی، بررسی قابلیت‌های کاربردی و نکات خرید داکت اسپلیت است.

طراحی داکت اسپلیت

داکت اسپلیت‌ها بر پایه سیستم‌های سرمایش تراکمی دسته ‌بندی می‌شوند. در واقع هر کدام از آنها مانند یک کولر گازی بسیار بزرگ است که قابلیت توزیع هوا در کانال‌ها برای فضاهای مختلف ساختمان را دارد. این سیستم‌ها مبتنی بر سیکل تبرید تراکمی بخار کار می‌کنند، اما تفاوت اصلی در نحوه توزیع و مکش هوا در یونیت داخلی اتفاق می‌افتد. روش کار انواع داکت اسپلیت را در ۶ مرحله اصلی توضیح می‌دهیم:

مرحله اول: شروع فرایند با مکش هوای گرم داخلی

ابتدای مراحل کار داکت اسپلیت از مکش هوای گرم داخل ساختمان آغاز می‌شود. برخلاف اسپلیت‌های دیواری که مستقیم هوای جلوی خود را مکش می‌کنند، در سیستم داکت یک دریچه برگشت هوا وجود دارد که معمولاً در مرکز راهرو و یا سقف اتاق اصلی ساختمان نصب می‌شود. فن قدرتمندی داخل هواساز تعبیه ‌شده که هوای گرم و مصرف‌ شده فضاهای داخلی ساختمان را از طریق کانال برگشت مکش می‌کند. اما این هوا ابتدا از یک فیلتر فلزی یا نمدی قابل شستشو عبور خواهد کرد تا هوای گرم اما بدون گرد و غبار وارد کویل شود.

مرحله دوم: تبادل حرارتی در کویل (اواپراتور)

کویل هواساز یک مبدل حرارتی است که هوای گرم را از مقابل لوله‌های سرد عبور می‌دهد. به این کویل اصطلاحاً اواپراتور نیز گفته می‌شود که بخش اصلی طراحی انواع داکت اسپلیت است. در یک سمت اواپراتور ماده مبرد و در سمت دیگر آن جریان هوای ساختمان قرار دارد. ماده مبرد سرد که از یونیت خارجی آمده، داخل لوله‌های کویل (اواپراتور) در حال تبخیر است و از طریق تبادل حرارتی سرمای خود را به جریان هوای گرم اتاق می‌دهد.

مرحله سوم: دمش هوای مطبوع به داخل کانال‌ها

در پایان مرحله قبلی هوا خنک شده و حتی رطوبت گیری توسط همان فن سانتریفیوژ انجام ‌می‌شود و از سمت دیگر کویل به بیرون پرتاب خواهد شد. در این مرحله فن قدرتمند اما سایلنت سانتریفیوژی در مجاورت جعبه توزیع هوا کار می‌کند. تمام کانال‌های توزیع برای ارسال هوای خنک شده در کل ساختمان از این جعبه و پس‌ از فن سانتریفیوژ منشعب می‌شوند.

مرحله چهارم: ارسال مبرد به یونیت خارجی

این مرحله به نوعی ادامه سیکل تبرید در یونیت خارجی است. زیرا گاز مبردی که در مرحله قبل گرمای هوای داخل ساختمان را جذب کرده ‌است، از طریق لوله مسی به سمت کمپرسور در یونیت خارجی فرستاده خواهد شد. بنابراین عملاً در میانه سیکل تبرید گاز مبرد برای خنک‌سازی مجدد آن هستیم.

مرحله پنجم: تراکم مبرد در کمپرسور و دفع گرما در کندانسور

یونیت خارجی از دو بخش اصلی کمپرسور و کندانسور تشکیل شده ‌است. ابتدا کمپرسور گاز کم‌فشار مبرد را مکیده و آن را متراکم می‌کند. خروجی کمپرسور جریان گازی پرفشار و بسیار داغ است که باید وارد کندانسور شود. کندانسور نیز نوعی مبدل حرارتی اما در خارج از ساختمان است که وظیفه دارد حرارت گاز پرفشار را به هوای آزاد تخلیه کند. یک فن پروانه‌ای در یونیت خارجی، جریان قوی هوای محیط را روی کندانسور می‌دمد. با این کار گرمای گاز مبرد به هوای بیرون از ساختمان پس زده می‌شود و مبرد مجدداً به مایع تبدیل خواهد شد.

مرحله ششم: بازگشت مایع مبرد و تکرار چرخه تبرید

شیر انبساط (Expansion Valve) در آخرین مرحله سیکل تبرید داکت اسپلیت قرار دارد. در این مرحله مایع مبرد پرفشار از یونیت خارجی به سمت شیر انبساط ارسال می‌شود. این شیر یک افت فشار ناگهانی را ایجاد کرده و مبرد را مجدداً به مخلوطی سرد از مایع و گاز تبدیل می‌کند. حالا این سیال مخلوط سرد مبرد آماده است تا مجدداً چرخه تبرید را در کویل داخل ساختمان تکرار کرده و گرما را جذب نماید.

روش کار در حالت گرمایش

داکت اسپلیت‌ها علاوه ‌بر سرمایش توانایی گرم کردن محیط ساختمان را نیز دارند. در حالت گرمایشی هر داکت اسپلیت دقیقاً مثل یک پمپ حرارتی عمل می‌کند. در واقع کافی است عملکرد کندانسور و اواپراتور عوض شود تا حالت کار از سرمایش به گرمایش تغییر کند.

این کار با استفاده از یک قطعه به‌ نام شیر چهار طرفه (Reversing Valve) در یونیت خارجی انجام می‌شود. این شیر قادر است تا تنها با یک فرمان از سمت ریموت کنترل دستگاه، جهت حرکت مبرد را برعکس کرده و حالت گرمایش را آغاز نماید. در این صورت دو تغییر در سیستم داکت انجام شده است:

کویل داخلی در نقش کندانسور

در شرایط گرمایشی عملکرد کویل داخلی معکوس شده و نقش کندانسور برای تولید گرما را بازی می‌کند. گاز داغ پرفشار از طریق لوله مسی وارد کویل یونیت داخلی شده و به مانند یک رادیاتور جریان هوای ساختمان را گرم خواهد کرد. زیرا فن سانتریفیوژ هوای فضای داخلی ساختمان را از روی این کویل داغ عبور می‌دهد.

کویل خارجی در نقش اواپراتور

در شرایط گرمایشی کویل خارجی به ‌عنوان اواپراتور عمل کرده و سرمای هوای بیرون را جذب می‌کند. اما نکته عجیب ماجرا در همین مرحله نهفته است، زیرا داکت اسپلیت در این شرایط قادر است که از هوای سرد زمستان حتی در دمای زیر صفر درجه گرما بگیرد. در این حالت مایع مبرد در بازگشت از کویل داخلی بسیار سرد در حدود ۱۵- درجه سانتی‌گراد است. لذا عملاً هوای بیرون در روزهای عادی زمستانی به ‌مراتب گرم‌تر از دمای مبرد کویل داخلی است و گرما از هوای نسبتاً سرد زمستان به مبرد خیلی سرد داخل کویل خارجی مبادله خواهد شد.

اجزای داکت اسپلیت

ساختار فنی و اجزای بخش داخلی داکت اسپلیت به‌ دلیل کانالی بودن و نصب سقفی از طراحی تخصصی‌تر و کاملاً قدرتمندتری در مقایسه با کولر گازی برخوردار است. بهتر است هر داکت را یک کولر گازی قدرتمند و گسترده تعریف کنیم که اجزای مختلف آن از طریق کانال‌های سقفی با یکدیگر در ارتباط هستند. بنابراین اجزای اصلی هر سیستم داکت اسپلیت از سه بخش یونیت خارجی، یونیت داخلی و مسیر توزیع تشکیل شده ‌است.

بخش اول: یونیت خارجی (کندانسینگ یونیت)

این بخش خارجی داکت است که در فضای باز مانند پشت‌بام، بالکن یا حیاط خلوت نصب می‌شود. مهمترین اجزای سیستم و در کل مرکز قابلیت سرمایشی در این بخش بیرونی قرار دارد. اجزایی مانند:

کمپرسور (Compressor)

کمپرسور مهمترین بخش فنی هر داکت اسپلیت است که گاز داغ اما کم فشار مبرد را متراکم می‌کند. از انواع کمپرسورهای روتاری و یا اسکرال برای طراحی یونیت خارجی استفاده می‌کنند. در حال ‌حاضر سیستم‌های مدرن از نوع اینورتری با قابلیت کنترل سرعت متغیر طراحی شده که تأثیر چشمگیری در کاهش مصرف برق و افزایش راندمان دارند.

کندانسور (Condenser)

کندانسور یونیت خارجی یک مبدل حرارتی بزرگ است که مانند یک رادیاتور با پره‌های آلومینیومی طراحی می‌شود. این مبدل وظیفه دارد تا گرمای جذب شده از محیط داخل ساختمان را به سمت هوای بیرون دفع نماید.

فن پروانه‌ای (Axial Fan)

فن‌های نصب شده روی کندانسور یونیت خارجی همگی از نوع آکسیال هستند که تبادل گرما با هوای آزاد در محیط بیرون از ساختمان را انجام می‌دهند.

شیر انبساط (Expansion Valve)

یک شیر با عملکرد کنترلی توسط برد الکترونیکی اصلی داکت اسپلیت است که وظیفه دارد تا مبرد پرفشار پس از کندانسور را به یک مایع کم فشار و بسیار سرد تبدیل کند. مدل‌های ساده این شیر را به شکل لوله‌های موبین می‌سازند. اما در سیستم‌های مدرن از شیرهای الکترونیکی انبساط (EEV) برای کنترل دقیق استفاده می‌کنند.

شیر چهار طرفه (Reversing Valve)

قطعه کلیدی برای سوییچ کردن قابلیت سرمایش به گرمایش در انواع داکت اسپلیت است. این شیر وظیفه دارد تا با تغییر مسیر گردش مبرد، عملکرد اواپراتور در یونیت داخلی و کندانسور در یونیت خارجی را معکوس کرده و حالت سرمایش و گرمایش را عوض کند.

بخش دوم: یونیت داخلی (هواساز)

این بخش در واقع یک مبدل حرارتی ساده است که داخل سقف کاذب فضاهای ساختمانی نصب می‌شود. عملیات مکش، سرمایش یا گرمایش هوا و نهایتاً دمش هوا به داخل کانال‌ها در این بخش انجام خواهد شد. کویل مهمترین جزء یونیت داخلی است که در تابستان نقش اواپراتور برای جذب گرما و در زمستان نقش کندانسور برای دفع گرما را بازی می‌کند. در مجاورت این کویل نیز یک فن سانتریفیوژ قدرتمند نصب شده ‌است. این فن به شکل حلزونی طراحی میکنند تا توانایی غلبه بر فشار استاتیکی کانال‌های طولانی هوا را داشته باشد. معمولاً فن یونیت داخلی از قابلیت تنظیم سرعت در ۳ الی ۵ حالت مختلف برخوردار است.

بخش سوم: کانال‌ها و مسیر توزیع هوا

کانال‌ها بخشی از دستگاه داکت اسپلیت نیستند و باید جداگانه خریداری شده تا در محل پروژه نصب شوند. اما در کل به ‌عنوان بخش جدایی‌ ناپذیر از عملکرد داکت محسوب شده و لازم است تا همراه با بررسی مشخصات فنی سیستم اصلی درباره نحوه کانال کشی نیز برنامه‌ریزی کنید.

کانال‌های هوا ساخته ‌شده از ورق گالوانیزه به شکل مستطیل یا گرد مهمترین جزء این بخش هستند که روی آنها را با پشم شیشه و یا الاستومرها عایق‌کاری می‌کنند. همچنین انواع دریچه‌های رفت و برگشت در انتهای این کانال‌ها قرار دارند. معمولاً دریچه برگشت که برای مکش هوا به سمت هواساز است را بزرگتر از دریچه‌های رفت در نظر می‌گیرند. از طرفی هر دریچه نیز یک دمپر تنظیم برای بالانس و تنظیم دستی جهت هوای خروجی هر اتاق دارد.

راهنمای فنی خرید داکت اسپلیت

انتخاب، نصب و راه‌اندازی داکت اسپلیت‌ها یک پروسه تمام ‌عیار مهندسی است و باید انواع پارامترهای فنی را با دقت بررسی کنید. پارامترهایی که کاملاً وابسته به ابعاد فضا، نوع اتاق‌ها، کاربری و ظرفیت سیستم تغییر میکنند. یک سیستم داکت اسپلیت زمانی قادر است به ‌خوبی جریان هوای خنک مورد نیاز ساختمان شما را فراهم آورد که تمام پارامترهای فنی را در نظر گرفته و سیستمی با ظرفیت کافی را تهیه کنید. توصیه می‌کنیم که هنگام خرید داکت اسپلیت تمامی این پارامترها را بررسی کنید.

پارامتر اول: ظرفیت اسمی و ظرفیت نهان دستگاه

دو مفهوم ظرفیت اسمی (Total Capacity) و ظرفیت نهان (Latent Capacity) اصلی‌ترین معیارهای فنی هنگام بررسی مشخصات و انتخاب دستگاه داکت اسپلیت هستند. قاعدتاً ظرفیت اسمی اولین فاکتوری است که باید بررسی کنید، اما تمام ماجرا نیست. تصور کنید دستگاهی خریده‌اید که می‌تواند دمای اتاق را به ‌سرعت خنک سازد، اما همچنان احساس شرجی بودن و دم گرفتگی دارید. در واقع اهمیت اصلی ظرفیت‌های اسمی و نهان در سیستم داکت اسپلیت در همین شرایط خاص نهفته است. اما این دو ظرفیت چه هستند و چرا باید با دقت بررسی شوند؟

ظرفیت اسمی (Total Capacity)

این پارامتر مجموع توان سرمایش داکت اسپلیت است که روی کاتالوگ یا پلاگ دستگاه درج می‌شود و با واحد BTU/hr یا کیلو وات (KW) معرفی خواهد شد. ظرفیت اسمی مجموع ظرفیت نهان و ظرفیت محسوس است.

ظرفیت محسوس (Sensible Capacity) به توانایی دستگاه برای کم کردن دمای هوا گفته می‌شود. دقت کنید که ظرفیت اسمی با تکیه بر ظرفیت محسوس و نهان در آزمایشگاه و با شرایط استاندارد ۲۷ درجه و رطوبت ۱۹ درجه اندازه‌گیری می‌کنند. اما ممکن است در واقعیت با چالش‌هایی مانند هوای خیلی مرطوب مواجه باشید. لذا اهمیت ظرفیت نهان در این مرحله دیده می‌شود.

ظرفیت نهان (Latent Capacity)

ظرفیت نهان حیاتی‌ترین پارامتر برای نصب داکت اسپلیت در مناطق شرجی و سواحل شمالی یا جنوبی کشور است. زیرا این پارامتر به معنای توانایی دستگاه برای جذب رطوبت هوا است که آن را با SHR بیان می‌کنند. هر چه SHR بالاتر باشد (مثلاً 0.9) قدرت سیستم داکت برای رطوبت‌گیری بالاتر است. در مقابل سیستم‌ها با SHR پایین (مثلاً 0.7) صرفاً سیستم‌های خنک ‌کننده ایده‌آل برای اقلیم گرم و خشک هستند.

پارامتر دوم: ضریب عملکرد COP

ضریب عملکرد (Coefficient of Performance) یا همان COP بدون تردید از مهمترین فاکتورهای فنی است که باید هنگام خرید هر نوع سیستم سرمایشی از قبیل انواع داکت اسپلیت بررسی کنید. این پارامتر به زبان ساده به شما می‌گوید که در ازای هر کیلو وات برق مصرفی دستگاه چه مقدار سرما تولید شده است. مقدار عددی COP را با توجه به فرمول ساده زیر محاسبه می‌کنند:

COP =

برای تحلیل این فرمول کافی است سیستمی را با COP 3.5 در نظر بگیرید. این نشان می‌دهد که دستگاه مورد نظر قادر است تا در ازای هر یک کیلو وات برق مصرفی حداکثر 3.5 کیلو وات قدرت سرمایشی تولید نماید. تحلیل دقیق پارامتر COP چالش مهندسی است، اما جدول زیر شرایط کلی برای در نظر گرفتن این مقدار را بیان میکند:

پارامتر سوم: فشار استاتیک خارجی (ESP)

داکت اسپلیت‌ها جریان هوای خنک را از طریق کانال‌ها در بخش‌های مختلف ساختمان توزیع می‌کنند و همیشه با چالش فشار استاتیک خارجی در این کانال‌های طولانی مواجه هستند. بنابراین در هنگام خرید این سیستم‌ها باید بررسی کنید که آیا توانایی توزیع کامل هوا در کل کانال‌های ساختمان مورد نظر شما را دارد؟ برای این منظور به پارامتر طلایی ESP یا همان فشار استاتیک خارجی نیاز دارید.

عدم بررسی پارامتر ESP باعث می‌شود تا سیستمی را انتخاب کنید که باد کافی را تولید نمی‌کند و یا ممکن است مانند یک سشوار پر سروصدا کار کند. پارامتر ESP به زبان ساده بیان می‌کند که قدرت داکت اسپلیت برای غلبه بر مقاومت استاتیک کانال‌ها و توزیع باد در میان کانال‌های طولانی و پیچیده چقدر است؟ 

پارامتر چهارم: مقدار دبی هوای خروجی (Air Flow Rate) 

مقدار دبی هوای خروجی نشان می‌دهد فن دستگاه در هر دقیقه چه مقدار هوا را جابه‌جا می‌کند. این پارامتر که با واحدهای متر مکعب در دقیقه (CMM) و یا فوت مکعب در دقیقه (CfM) بیان می‌شود، تأثیر مستقیم برای عملکرد داکت اسپلیت در توزیع هوا میان کانال‌های متعدد و فضاهای مختلف ساختمان دارد.

ظرفیت سرمایش داکت اسپلیت را از حاصلضرب دبی هوای خروجی در اختلاف دمای ورودی و خروجی ساختمان محاسبه می‌کنند. لذا برای آنکه سیستم داکت بتواند از حداکثر ظرفیت اسمی خود استفاده کند، باید فن قدرتمندی داشته باشد که مقدار دبی کافی هوا برای عبور از روی کویل را تأمین نماید. با یک حساب سرانگشتی به ازای هر ۱ تن تبرید به CfM ۳۵۰ دبی هوا نیاز دارید. حالا خیلی ساده می‌توانید حجم هوای مورد نیاز ساختمان را براساس مقدار سرمایش ایده‌آل به تن تبرید محاسبه کنید.

سایر پارامترهای کلیدی

علاوه ‌بر پارامترهای اصلی ظرفیت اسمی، ظرفیت نهان، ESP و COP طیف دیگری از پارامترهای کلیدی نیز وجود دارند. انتخاب این پارامترها اختیاری است، اما قطعاً در عملکرد ایده‌آل دستگاه برای خنک‌سازی بهتر ساختمان نقش بازی میکنند.

• نوع موتور فن: موتورهای AC سه سرعته مدل‌های ارزان ‌قیمت و قابل‌ اعتماد برای مصارف خانگی هستند. اما در ابعاد بزرگ تجاری و برای مدیریت مصرف برق توصیه می‌کنیم که داکت اسپلیت با موتور اینورتری تهیه کنید.
• نوع کمپرسور: کمپرسورهای ساده روتاری AC با قابلیت خاموش و روشن شدن معمولی تقریباً منسوخ شده هستند. بهتر است داکت اسپلیتی تهیه کنید که از کمپرسور اسکرال با موتور اینورتری استفاده می‌کند. بررسی نوع کمپرسور و روش راه‌اندازی آن تأثیر مستقیم بر کاهش مصرف و افزایش راندمان سیستم دارد.
• سطح صدا: مقدار صدای سیستم سرمایش را با واحد دسی‌بل (dB) اندازه‌گیری می‌کنند. یک داکت اسپلیت با سطح صدای ۳۵ دسیبل برای استفاده در مصارف خانگی مناسب است. اما دقت کنید که مقدار صدای درج شده در کاتالوگ را براساس حداقل دور فن محاسبه می‌کنند و قاعدتاً مقدار صدا در سرعت‌های بالاتر افزایش می‌یابد.
• قابلیت تأمین هوای تازه: برخی از مدل‌ها توانایی مخلوط کردن هوای بیرون با سیکل چرخش هوای داخل ساختمان را دارند. اگر در ساختمان به تأمین اکسیژن و هوای تازه برای تهویه مطبوع نیازدارید، بهتر است این قابلیت را بررسی کنید.

برندهای برتر تولید کننده داکت اسپلیت

اکثر برندهای برتر تولید کننده انواع داکت اسپلیت در زمینه تولید کولرهای گازی دیواری نیز فعالیت می‌کنند. با این ‌حال برخی از این برندها رویکرد تخصصی برای تولید سیستم‌های سرمایشی گسترده مناسب فضاهای بزرگ ساختمانی دارند. توصیه میکنیم که این سیستم‌های سرمایشی بزرگ و گرانقیمت را از فروشگاههای معتبر تهیه کرده و در جستجوی بهترین برندها باشید.

برای خرید داکت اسپلیت ساخت برندهای اصلی بازار می‌توانید از فروشگاه اینترنتی پیکاتک استفاده کنید. بهترین برندهای تولید کننده این سیستم‌های سرمایشی در ایران نیز به قرار زیر هستند:

• Mitsubishi Electric
• Samsung
• LG
• Daikin
• Fujitsu
• Gree

قیمت داکت اسپلیت

فاکتورهای زیادی برای تعیین قیمت داکت اسپلیت نقش دارند و به ‌راحتی نمی‌توان یک فرمول معین را برای بررسی ارزش ریالی هر محصول معرفی نمود. علاوه ‌بر نوسانات بازار و نرخ ارز با فاکتورهای فنی از قبیل ظرفیت سرمایشی، برند سازنده محصول، تکنولوژی کمپرسور، قابلیت گرمایش و… نیز مواجه هستید.

همچنین هزینه‌های جانبی از جمله کانال کشی هوا، عایق‌کاری، لوازم لوله کشی، اتصالات و نصب دستگاه نیز در هزینه و قیمت نهایی آن تأثیرگذار هستند. برای بررسی محصولات مختلف از برندهای اصلی بازار با در نظر گرفتن بهترین قیمت داکت اسپلیت می‌توانید از فروشگاه اینترنتی پیکاتک استفاده کنید.

کافی است تا با تیم فروش پیکاتک تماس بگیرید و درباره شرایط پروژه و ارزیابی فنی محصول از جانب کارشناسان خبره مشاوره شوید. ما به شما کمک میکنیم که چگونه بهترین محصول را مطابق با شرایط پروژه و مقدار بودجه تهیه کنید.