روزهای سرد زمستان را نمیتوانید بدون یک سیستم گرمایشی مناسب با ظرفیت کافی سپری کنید. انتخاب سیستم مناسب نه تنها برای آسایش، بلکه بر هزینههای جاری و حتی محیط زیست تأثیر مستقیم دارد. تجهیزات گرمایشی نوین دیگر فراتر از بخاریهای نفتی یا گازسوز قدیمی هستند. حالا با سیستمهایی روبهرو هستیم که میتوانند با مصرف سوخت بهینه فضاهای بزرگ و پیچیده ساختمان را خیلی سریع گرم کنند.
انواع سیستم گرمایشی را در دو گروه مرکزی و موضعی دستهبندی میکنند. پمپهای حرارتی، گرمایش از کف، انواع تأسیسات ساختمانی و حتی سیستمهای حرارتی خورشیدی همگی در این دستهبندی بزرگ قرار میگیرند. اما در هنگام انتخاب سیستم گرمایشی مناسب ساختمان لازم است که سوخت در دسترس، متراژ، نوع عایقبندی ساختمان و هزینههای نگهداری در بلند مدت را مد نظر قرار دهید. این مقاله یک راهنمای جامع معرفی انواع و نکات خرید سیستم گرمایشی است.
سیستمهای گرمایش را با در نظر گرفتن روش طراحی و نوع تکنولوژی به کار رفته در آنها دستهبندی میکنند. تجهیزات گرمایشی مانند بخاریهای دودکش دار و یا انواع هیتر برقی فندار نمونههای ساده و کوچکی هستند که صرفاً یک فضای محدود ساختمان را گرم میکنند. اما برای ساختمانهای بزرگ انواع تکنیکهای گرمایش مرکزی ابداع شده است. حتی در سالهای اخیر مهندسین انواع سیستمهای مدرن با استفاده از سوختهای تجدید پذیر مانند انرژی خورشیدی به کار میگیرند. در ادامه انواع سیستم گرمایشی را با جزئیات بیشتری بررسی میکنیم.
سیستم گرمایش موضعی فقط برای گرم کردن یک فضای مشخص و محدود ساختمان طراحی شده است. تمام این تجهیزات کاملاً مستقل از شبکه لولهکشی آب گرم ساختمان کار کرده و هیچ ارتباطی با دیگر سیستمهای گرمایش موجود در ساختمان ندارند. در واقع هر دستگاه در همان نقطهای که گرما لازم است، نصب و راهاندازی میشود. عملکرد مستقل این تجهیزات شرایط نصب را خیلی ساده و هزینه راهاندازی دستگاه را به شدت کاهش میدهد، اما در مقابل با هزینههای مصرف بالای انرژی مواجه هستید. از سیستمهای گرمایش موضعی معمولاً برای ساختمانهای کوچک مانند ویلاها، آپارتمانها، مغازهها و یا مکانهایی با کارکرد مقطعی استفاده میکنند. اعضای این خانواده طیف گستردهای از تجهیزات گرمایشی هستند:
سیستم مرکزی رایجترین روش گرمایش در ساختمانهای مسکونی یا تجاری بزرگ هستند که میتوانند گرما را در یک نقطه متمرکز مانند موتورخانه تولید کرده و سپس توسط یک سیال واسط مانند آب داغ یا هوای گرم از طریق شبکه لولهها یا کانالها به سراسر ساختمان توزیع نمایند.
توزیع یکنواخت و پایدار گرما مهمترین ویژگی سیستم گرمایشی مرکزی است. اما نکته طلایی، راندمان بالای آنها در مقیاس بزرگ و تأمین همزمان آب گرم مصرفی ساختمان است. در نظر داشته باشید که هزینه اولیه نصب این نوع سیستمها بسیار بالا است و نیاز به لولهکشی و کانالکشی سراسری در تمام ساختمان دارند. همچنین در صورت نصب غیراستاندارد احتمال اتلاف حرارت در مسیر طولانی لولهها یا کانالها زیاد است. مهمترین سیستم های گرمایشی مرکزی به قرار زیر هستند:

سیستمهای متکی بر هوا دستهای از تجهیزات گرمایشی هستند که در آنها هوا به عنوان سیال واسط انتقال گرما است. فلسفه طراحی و نحوه کار این نوع سیستمها خیلی ساده اما مؤثر است. یک مولد حرارتی که هوا را گرم میکند و سپس یک فن قدرتمند دمنده که این هوای گرم را از طریق شبکه کانالهای فلزی به اتاقهای مختلف میرساند.
در این سیستم هوای گرم از دریچههای خروجی (دیفیوزر) وارد فضا شده و پس از تبادل حرارتی هوای سرد را مجدداً از طریق دریچههای برگشت دریافت میکند. این سیستمها علاوه بر گرمایش میتوانند نقش سرمایش، تهویه مطبوع، تصفیه هوا و حتی رطوبت زنی را بر عهده بگیرند. انواع اصلی سیستم گرمایشی متکی بر جریان هوای گرم به قرار زیر هستند:
سیستم تجدیدپذیر نسل نوین فناوریهای دوستدار محیط زیست هستند که در آنها به جای سوزاندن سوختهای فسیلی از منابع طبیعی مانند انرژی خورشیدی برای تولید حرارت و توزیع هوای گرم در ساختمان استفاده میشود. پمپهای حرارتی از نوع هوا به هوا یا زمین گرمایی نمونههای بسیار مدرن و البته مناسب پروژههای بزرگ گرمایشی هستند. سیستمهای خورشیدی حرارتی نیز در سالهای اخیر به عنوان گرمایش مدرن توسعه پیدا کرده و حالا برای بسیاری از ساختمانها در اقلیمهای معتدل یا آفتابی استفاده میشوند. انواع این سیستم گرمایشی به قرار زیر هستند:
شاید هنگام خرید یک بخاری ساده هرگز با چالشهای فنی و پارامترهای خاصی مواجه نشوید. اما ماجرا برای طراحی سیستم گرمایش متمرکز در یک ساختمان بزرگ کاملاً متفاوت است. برای خرید هوشمندانه بیش از هر چیز باید ظرفیت حرارتی مورد نیاز ساختمان را براساس متراژ، عایقبندی و نوع اقلیم محاسبه کنید. سپس به سراغ راندمان و برچسب انرژی بروید. در این میان قطعاً باید پارامترهایی مانند ضریب عملکرد COP و نسبت بازده حرارتی EER سیستم مورد نظر را در نظر گرفته و برای منبع انرژی مورد نیاز گرمایشی تصمیمگیری کنید. اما این پارامترها هنگام خرید سیستم گرمایشی چه هستند؟
محاسبه ظرفیت حرارتی یا همان بار گرمایشی، اولین و حیاتیترین قدم شما هنگام انتخاب سیستم گرمایشی است. اگر این محاسبه را دست کم گرفته و یا اشتباه انجام دهید، حتی بهترین محصولات از معتبرترین برندهای دنیا نیز عملکرد ضعیفی خواهند داشت. هدف این محاسبه تعیین دقیق مقدار انرژی حرارتی است که برای گرم نگهداشتن ساختمان در سردترین روز سال نیاز داریم.

واحد اندازهگیری ظرفیت حرارتی برحسب کیلو وات (KW) است. در مهندسی تأسیسات از نرمافزارهای تخصصی و با در نظر گرفتن تک تک عوامل مقدار اتلاف حرارتی را محاسبه کرده و از روی آن بار گرمایشی مورد نیاز ساختمان را حساب میکنند. در این میان قطعاً عواملی مانند عایقبندی، نوع پنجره، جهتگیری ساختمان و تعداد طبقات نیز در محاسبه بار گرمایشی نقش دارند. جدول زیر یک محاسبه سرانگشتی برای تعیین ظرفیت حرارتی براساس نوع اقلیم در ساختمانهای معمولی با ارتفاع سقف 2.7 متر است.
نوع اقلیم | ظرفیت حرارتی هر متر مربع | شهرهای نمونه |
معتدل یا معتدل و سرد | 0.11 الی 0.14 کیلو وات | تهران، مشهد، تبریز |
سرد و کوهستانی | 0.13 الی 0.17 کیلو وات | همدان، اردبیل |
شرجی و ساحلی | 0.12 الی 0.15 کیلو وات | شهرهای شمال ایران |
ضریب عملکرد COP و همچنین ضریب عملکرد فصلی SCOP دو پارامتر طلایی هنگام خرید سیستم گرمایشی هستند. از این پارامترها به عنوان مهمترین معیارهای سنجش عملکرد لحظهای و فصلی در سیستم های گرمایشی مدرن استفاده میکنند. اعداد درج شده در این پارامترها نشان میدهند که دستگاه مورد نظر چقدر در تبدیل انرژی به گرما کارآمد عمل میکند. البته درک تفاوت این دو پارامتر برای خرید سیستم گرمایشی کم مصرف و مقرون به صرفه با توجه به شرایط ساختمان اهمیت زیادی دارد.
COP فقط یک اطلاعات کلی از عملکرد سیستم گرمایشی در بهترین شرایط آزمایشگاهی را نشان میدهد. اما قاعدتاً پروژه ساختمانی شما که یک محیط صرفاً آزمایشگاهی نیست. در این صورت به تحلیل پارامتر SCOP نیز نیاز دارید. اما این پارامترها چه هستند؟

ارزیابی برچسب انرژی یکی دیگر از فاکتورهای است که باید هنگام خرید سیستم گرمایشی بررسی کنید. در ایران قرار دادن برچسب انرژی برای سیستم های گرمایشی به عنوان یک شناسنامه مصرف اجباری شده است. این برچسب به شما کمک میکند تا با یک نگاه سریع اطلاعات کامل درباره بازده و مصرف دستگاه به دست آورید. گریدهای مختلف این برچسب از بهترین تا ضعیفترین با معیار +++A الی D دسته بندی شده است.
برچسبهای +++A، ++A و یا +A همگی راندمان بالایی دارند و میتوانند به عنوان سیستم گرمایشی مطمئن در ساختمان استفاده شوند. اما ترجیحاً از خرید سیستم گرمایشی با گرید C و یا D صرف نظر کنید. زیرا راندمان تجهیزات با گرید پایین C و D بسیار ضعیف و مصرف انرژی آنها قابل توجه است.
انواع سیستم گرمایش برای کارکرد به یک منبع انرژی نیاز دارند. اما انتخاب نامناسب سیستم بدون در نظر گرفتن منبع انرژی در دسترس ممکن است مشکلات زیادی را برای شما ایجاد کند. از طرفی انتخاب هدفمند منبع انرژی تأثیر مستقیم بر هزینههای جاری شما در بلند مدت میگذارد. حالا اجازه دهید تا چند منبع انرژی رایج برای راهاندازی سیستمهای گرمایشی در ایران را بررسی کنیم:

نوع کاربری و متراژ ساختمان عوامل کلیدی هستند که مستقیماً بر سرعت پاسخدهی، مقدار ظرفیت و نوع سیستم گرمایش تأثیر میگذارند. قطعاً لازم است که دستگاه را با در نظر گرفتن ابعاد فضا و نوع کارکرد ساختمان انتخاب کنید. اجازه دهید تا تأثیر این دو فاکتور کلیدی را با جزئیات بیشتری بررسی کنیم:
آپارتمانهای کوچک یک خوابه و یا اتاق کار از چنین فضاهایی هستند که برای گرمایش به سیستمی با ظرفیت ۴ الی ۶ کیلو وات نیاز دارند. نصب دیگ یا سیستمهای گرمایش مرکزی برای چنین فضاهای کوچک بیش از حد بزرگ است و قطعاً سیستم مداوم روشن و خاموش خواهد شد. لذا توصیه میکنیم که یک پکیج دیواری، رادیاتور پنلی یا اسپلیت اینورتری تهیه کنید.
اکثر آپارتمانهای 2 یا ۳ خوابه، ادارههای کوچک و مراکز تجاری در این دستهبندی قرار میگیرند که برای گرمایش کامل به ۱۰ الی ۱۸ کیلو وات نیاز دارند. سیستمهای پکیج دیواری، گرمایش از کف و یا رادیاتورهای پنلی برای این نوع ساختمانها مناسب هستند.
ویلاهای بزرگ یا دوبلکس، دفاتر اداری بزرگ، مراکز تجاری، باشگاهها و… از جمله چنین فضاهایی محسوب شده که دیگر نمیتوان از گرمایش موضعی در آنها استفاده کرد. بویلرهای حرارتی، پمپهای هوا و یا سیستمهای گرمایش مرکزی مبتنی بر آب مناسب چنین فضاهای بزرگی هستند.
انتخاب سیستم گرمایش بدون در نظر گرفتن کاربری اشتباه بزرگی است که باعث میشود تا نتوانید به درستی از ساختمان در روزهای سرد استفاده کنید. به عنوان مثال آیا فکر میکنید نوع گرمایش ایدهآل یک خانه با یک ویلای خالی از سکنه یکسان است؟ این موضوع را خیلی ساده در جدول زیر بررسی کردهایم:
نوع کاربری | نوع نیاز گرمایش | سیستم پیشنهادی |
ساختمانهای مسکونی | گرمایش ملایم، یکنواخت و کمصدا | سیستمهای مبتنی بر آب گرم مانند شوفاژ یا گرمایش از کف |
ویلاهای تفریحی | گرمایش فوق سریع | پمپهای حرارتی، بخاری گازی یا اسپلیت |
فروشگاه، بانک، رستوران و… | جبران گرمای اتلاف شده | فن کویلهای سقفی یا کانالی، یونیت هیترها |
فضای صنعتی، کارگاهی و سوله با ارتفاع زیاد | توزیع یکنواخت گرما | هیترهای تابشی، یونیت هیترهای گازی |
در لحظه خرید سیستم گرمایشی حتماً جزئیاتی مانند روش کنترل و حتی قابلیتهای هوشمندسازی را بررسی کنید. انتخاب درست نوع کنترل گام نهایی برای رسیدن به سیستم گرمایش ایدهآل با مصرف انرژی بهینه است. سطوح مختلف کنترل سیستمهای گرمایش از ساده تا پیشرفته به قرار زیر هستند:
سادهترین روش کنترل دستی سیستم گرمایشی است که از طریق یک جفت سیم عملکرد پکیج یا فن کویل را مدیریت میکند. این ترموستاتها خیلی ساده طراحی شدهاند و به راحتی نصب میشوند، اما در نهایت فقط برای کنترل معمولی بدون قابلیت تنظیم خودکار دمای محیط کارایی دارند.

این مدلها نسل جدید ترموستاتهای خانگی هستند که با قابلیت wifi برای کنترل از راه دور طراحی شده است. البته این نوع ترموستاتها از قابلیت برنامهریزی برخوردار بوده و حتی برخی مدلها قابلیت تنظیم براساس عادات شما و انتخاب برنامه گرمایشی ایدهآل را دارند.
از این شیرها برای تفکیک دمای اتاقهای مختلف و کنترل جداگانه روی هر اتاق استفاده میکنند. در این صورت اگرچه یک سیستم گرمایشی مرکزی به کار گرفته شده، اما برای کنترل هر فضا کاملاً مستقل هستید. نسل جدید این شیرها از قابلیتهای هوشمندسازی و اتصال wifi برخوردار هستند.
این نوع سیستمهای کنترل مخصوص موتورخانه برای مجتمعهای مسکونی و ساختمانهای بزرگ تجاری و اداری است. در این روش سنسورهایی در نقاط مختلف ساختمان نصب شده و دما در فضاهای جداگانه را گزارش میدهند. کنترل مرکزی موتورخانه کاملاً هوشمند و مستقل اما با در نظر گرفتن برنامهریزی قادر است که از اطلاعات سنسورها برای کنترل سیستم گرمایش ساختمان استفاده کند.
انتخاب بهترین برند سیستم گرمایشی کمی دشوار است. زیرا برند ایدهآل به عوامل مختلفی از جمله نوع سیستم، مقدار بودجه و حتی خدمات پس از فروش بستگی دارد. با این حال میتوانیم برندهای مختلف را از نظر اصالت، کیفیت فنی و پشتیبانی در بازار ایران دستهبندی کنیم. در این صورت بهترین برندهای تولید کننده سیستم گرمایش به قرار زیر هستند:
قیمت ظاهرا آخرین موضوع سیستمهای گرمایشی است، اما همه میدانیم که از همان ابتدا مورد توجه اصلی قرار دارد. ولی درباره قیمت سیستم گرمایش توصیه میکنیم که صرفاً به هزینه دستگاه در لحظه خرید آن توجه نکنید. زیرا باید هزینه تمام شده سیستم گرمایش در طول استفاده از آن را در نظر داشته باشید. به عنوان مثال شاید قیمت یک بخاری گازی چندان زیاد نباشد، اما قطعاً راندمان پایین باعث میشود تا مصرف انرژی و هزینههای مربوط به آن افزایش پیدا کند. از طرفی آیا منطقی است که برای هر اتاق یک بخاری تهیه کنید؟
بدون تردید علاقه دارید قیمت سیستم گرمایشی محصول برندهای مختلف را بررسی کنید، ولی توصیه میکنیم که قیمت را با توجه به نوع فضا و نیاز گرمایشی ساختمان در نظر بگیرید. برای اطلاع از قیمت سیستم گرمایشی میتوانید از فروشگاه اینترنتی پیکاتک بهرمند شوید. کارشناسان فروش پیکاتک به شما کمک میکنند تا بهترین سیستم را مطابق با شرایط پروژه و با در نظر گرفتن بودجه از برندهای معتبر با تضمین اصالت کالا تهیه کنید.
