کولر آبی
کولر آبی چیست؟
کولر آبی نوعی سیستم سرمایش مقرون به صرفه و ساده است که مخصوص مناطق گرم و خشک طراحی شده و بر پایه اصل تبخیر آب کار میکند. قطعاً علاقه ندارید که روزهای داغ تابستان را در اتاقهایی گرم سپری کنید، اما اگر خانه شما در اقلیمی گرم و خشک قرار دارد و به خرید سیستم سرمایش ارزان و کارآمد فکر میکنید، قاعدتاً تهیه یک کولر آبی با ظرفیت مناسب بهترین پیشنهاد است.
کولرهای آبی طراحی ساده اما کارآمدی دارند. در این دستگاه یک پمپ دائماً فعال است تا آب را روی پوشالهای سلولزی یا چوبی بریزد. فن دستگاه نیز هوای گرم و خشک بیرون را از میان این پوشالهای خیس مکیده و با تبخیر آب آن را به هوایی خنک اما مرطوب تبدیل میکند. مصرف برق کولرهای آبی تقریباً ناچیز است و به راحتی میتوانند گردش پیوسته هوای تازه را فراهم نمایند. اما عملکرد و بازدهی آنها در اقلیم شرجی و یا روزهای بسیار داغ شدیداً کاهش پیدا میکند. این مقاله یک راهنمای جامع برای معرفی، نحوه کار و نکات خرید کولر آبی است.
نحوه کار کولرهای آبی
کولرهای آبی بر اساس یک اصل فیزیکی ساده اما هوشمندانه به نام سرمایش تبخیری کار میکنند. در این فرایند، یک پمپ کوچک دائماً فعال است و آب را از تشتک زیرین دستگاه به سمت بالای آن و روی پوشالهای عمودی میریزد تا این پوشالها کاملاً خیس شوند. همزمان یک فن با پرههای استوانهای قدرتمند هوای گرم اما خشک محیط را از بیرون به فضای داخل کولر آبی مکش میکند.
هوای گرم بیرون با فشار از میان پردههای مرطوب پوشالها عبور کرده و وارد فضای داخلی میشود. اما مولکولهای آب داخل پوشالها برای تغییر فاز مایع به بخار، انرژی گرمایی هوای عبوری را جذب میکنند. نتیجه این تبادل انرژی، کاهش چشمگیر دمای هوا و افزایش رطوبت در فضای داخلی کولر آبی است. در پایان هوای کاملاً خنک شده توسط همان فن به داخل کانالها و فضاهای ساختمانی هدایت خواهد شد.
اجزای اصلی کولر آبی
کولرهای آبی در کل طراحی بسیار ساده و قابل فهمی دارند. هر تعمیرکاری با اندک بررسی مشخصات فنی به راحتی قادر است این مکانیزم را تحلیل کرده و برای سرویس دستگاه اقدام نماید. همچنین آشنایی با اجزای اصلی این دستگاه در هنگام خرید کولر آبی سودمند است. بخشهای مختلف انواع کولرهای آبی به قرار زیر هستند:
دینام (الکتروموتور)
دینام یا همان الکتروموتور مهمترین بخش فنی دستگاه است که نیروی محرکه کافی برای چرخاندن پروانه را تأمین میکند. از انواع مکانیزمهای تسمهای و یا کوپل مستقیم برای اتصال الکتروموتور تکفاز یا سه فاز به پروانه کولر استفاده شده است.
مکانیزم تسمهای متداولترین روش طراحی کولر آبی است، اما راندمان پایینتر و صدای تولید شده بالاتری در مقایسه با کوپل مستقیم دارد. توان خروجی الکتروموتور در کولرهای آبی را برحسب اسب بخار (HP) بیان میکنند. به عنوان مثال اکثر کولرهای خانگی دارای موتورهای 1 یا 1.2 اسب بخار با سرعتهای رایج ۹۰۰، ۱۴۰۰ و یا 2800 دور بر دقیقه هستند.
فن (پروانه)
فن یا همان پروانه از طریق کوپل مستقیم و یا تسمه به الکتروموتور متصل است و وظیفه دارد که جریان هوای خنک مورد نیاز ساختمان را تولید نماید. اکثر کولر آبی دارای فنهای بزرگ سانتریفیوژی هستند که شبیه به چرخ همستر و با پرههای زیاد به شکل استوانهای طراحی میشوند.
این نوع پروانه قادر است که فشار هوای بالایی را با صدای نسبتاً کم تولید کرده و کارایی مناسبی برای توزیع هوا در کانال کشیهای طولانی دارد. اما در برخی کولرهای مدرن آبی از فنهای محوری آکسیال شبیه به پروانه هواپیما نیز استفاده شده است.
پمپ آب
کولرهای آبی بر پایه چرخش آب داخل دیوارههای پوشالی یا سلولزی کار میکنند و یک پمپ کوچک وظیفه دارد که چرخش جریان آب در کولر را بر عهده بگیرد. این پمپ کوچک در تشتک پایین کولر قرار گرفته و آب را از طریق شیلنگ به بالای پوشالها و یا پرههای سلولزی پمپاژ میکند.
از انواع پمپهای غوطهوری و یا پمپ نصب بیرون برای طراحی کولرهای آبی استفاده میکنند. ارتفاع پمپاژ این پمپها تقریباً ناچیز نهایتاً 1.5 الی 2.5 متر است و صرفاً برای انتقال آب تا ارتفاع دیواره کولر کارایی دارند. ولی عملکرد دائمی این پمپ برای خیس کردن پیوسته پوشالها و افزایش راندمان کولر آبی الزامی است.
واسط تبخیری
واسط تبخیری مهمترین بخش در فرایند خنک سازی کولرهای آبی است. این بخش سطوح بزرگ در جدارههای کولر است که هوای گرم با آب موجود در آن برخورد کرده و خنک میشود. کیفیت و نوع این بخش تأثیر مستقیم در بازدهی کولرهای آبی دارد. پوشالهای چوبی که با رشتههای نازک چوب سپیدار یا صنوبر تهیه میشوند، قدیمیترین واسط تبخیری هستند.
این پوشالهای چوبی بسیار ارزان قیمت و در دسترس هستند، اما خیلی سریع پوسیده شده و حتی ممکن است باعث ایجاد بوی نامطبوع در ساختمان شوند. نسل جدید انواع کولر آبی مدرن را با استفاده از پد سلولزی عرضه میکنند. پدهای سلولزی ورقههای موجدار از جنس کاغذ کرافت هستند که به شکل لانه زنبوری کنار هم قرار گرفته و راندمان خنک سازی بسیار بالاتری در مقایسه با پوشالهای چوبی تولید میکنند.
بدنه و تشتک آب
بدنه و تشتک اسکلت اصلی کولر آبی را تشکیل میدهند. کیفیت ساخت و جنس این دو بخش نقش تعیین کنندهای در طول عمر، بهداشت و بازدهی دستگاه دارد. بدنه در واقع همان چارچوب اصلی برای نصب الکتروموتور، فن و پوشالها است که باید وزن قطعات و لرزش دائمی آنها را تحمل نماید. اما تشتک در بخش زیرین بدنه و به عنوان مخزن نگهداری از آب کارایی دارد.
معمولاً از ورق گالوانیزه برای ساخت بدنه و تشتک استفاده میکنند. اما بدنه برخی کولرهای مدرن را از پلاستیک فشرده ABS میسازند که کاملاً سبک، ضد ضربه و مقاوم در برابر رطوبت دائمی است.
مزایای کولر آبی
کولرهای آبی سیستمهای سرمایش بسیار مقرون به صرفه و سالم هستند که با مصرف برق نسبتاً کم میتوانند به جای گردش هوای کهنه، برای تزریق هوای تازه اما فیلتر شده به داخل ساختمان استفاده شوند. فناوری ساده و نصب آسان ویژگیهای برجسته این دستگاههای قدیمی اما همچنان کارآمد برای سرمایش ساختمان در اقلیم گرم و خشک است. قاعدتاً پس از نصب کولر آبی از مزایای قابل توجه آن نیز بهرهمند میشوید. مواردی مانند:
- مصرف برق بسیار کمتر در مقایسه با دیگر سیستمهای سرمایشی
- قیمت خرید و هزینههای نصب بسیار ارزان
- قابلیت توزیع هوای تازه در ساختمان
- افزایش رطوبت محیط و جلوگیری از خشکی پوست در اقلیمهای گرم و خشک
- فاقد گازهای مبرد و دوستدار محیط زیست
- فناوری ساده، قطعات در دسترس، سرویس کمهزینه و طول عمر بالا
معایب استفاده از کولر آبی
استفاده از کولرهای آبی با وجود مزایای قابل توجهی که ذکر کردیم، بدون محدودیت نیست. این سیستم سرمایشی ساده برای استفاده در برخی اقلیمها و یا روزهای خیلی گرم تابستان با چالشهای سختی مواجه میشود. حتی عملکرد آنها در اقلیم گرم و خشک باعث مصرف قابل توجه آب شده که قاعدتاً در بسیاری از شهرها پذیرفته نیست. به هر حال اگر قصد خرید کولر آبی دارید، بهتر است تا اندکی بیشتر درباره معایب و محدودیتهای استفاده از آن بدانید:
- عدم کارایی در اقلیم شرجی و هوای مرطوب
- مصرف بالای آب تا فراتر از ۳۰۰ لیتر در هر شبانه روز
- مکش مستقیم هوای بیرون و احتمال ورود گرد و غبار
- نیاز به سرویس و نگهداری مداوم و تعویض سالانه پوشالها
- عدم توانایی کنترل دقیق دمای ساختمان
- عملکرد پر سروصدا
- کاهش شدید قدرت باد در کانالهای طولانی
- مستعد افزایش بیش از حد رطوبت در ساختمانها با فضای بسته
چرا کولر آبی برای مناطق شرجی مناسب نیست؟
استفاده از کولرهای آبی شدیداً به نوع اقلیم محل سکونت شما بستگی دارد. تا جاییکه هرگز نمیتوانید از این سیستم سرمایشی ساده و ارزان قیمت در شهرهای شرجی و ساحلی ایران استفاده کنید. اما علت این محدودیت چیست؟
دلیل اصلی عدم کارایی کولر آبی در اقلیمهای شرجی و شهرهای ساحلی به اصل علمی سرمایش تبخیری باز میگردد. زیرا در فرایند سرمایش تبخیری، آب برای تبدیل شدن به بخار باید گرمای نهان خود را از هوای اطراف جذب کند. اما این کار تنها زمانی امکانپذیر است که هوای محیط ظرفیت کافی پذیرش رطوبت اضافی را داشته باشد. در یک روز شرجی، رطوبت نسبی هوا آنقدر زیاد است که فرایند تبخیر داخل پوشالها متوقف میشود. در این صورت کولر عملاً مانند یک پنکه معمولی عمل کرده و هوای داغ و مرطوب بیرون را مستقیم به داخل خانه میبلعد. از طرفی با اضافه شدن رطوبت اضافی به هوای داخلی حس خفگی، چسبندگی و کلافگی شدیدی ایجاد میکند. به همین دلیل است که نصب کولرهای آبی در اقلیم شرجی نه تنها بیفایده، بلکه کاملاً آزار دهنده است.
راهنمای خرید کولر آبی
اگرچه کولرهای آبی طراحی ساده و عملکرد قابل فهمی دارند، اما هر کدام از آنها برای استفاده در هر نوع ساختمانی مناسب نیستند. شما خیلی راحت میتوانید به بازار مراجعه کرده و یا در سایتهای اینترنتی انواع محصولات را بررسی کنید و نهایتاً یک کولر آبی را خریداری نمایید. اما این کولر زمانی در ساختمان شما کارآمد است که تا قبل از خرید، پارامترهای مهم فنی را بررسی کرده باشید. در ادامه این پارامترها را با جزئیات معرفی میکنیم:
ظرفیت هوادهی کولر آبی (CFM)
ظرفیت هوادهی، مهمترین شاخص فنی برای انتخاب کولرهای آبی است که نشان میدهد دستگاه در یک دقیقه چه مقدار از هوا را جابهجا میکند. این عدد که با واحد CFM (فوت مکعب بر دقیقه) یا متر مکعب بر ساعت بیان میشود، مهمترین معیار سنجش قدرت انواع کولر آبی است و ارتباط مستقیمی با متراژ ساختمان دارد.
هر اندازه ظرفیت هوادهی بالاتر باشد، حجم هوای بیشتری وارد فضا شده و کولر قادر است که سریعتر هوای خنک را با هوای گرم و راکد ساختمان جایگزین کند. اگر این عدد کمتر از نیاز ساختمان انتخاب شود، قطعاً تعداد تعویض هوای اتاق در ساعت کاهش پیدا کرده و سرمایش مطلوبی حاصل نمیشود. فرمول تقریبی برای محاسبه ظرفیت هوادهی مورد نیاز هر ساختمان به قرار زیر است:
۴۰ ´ متراژ مفید فضا ´ ارتفاع سقف = مقدار هوادهی مورد نیاز
البته این فرمول یک محاسبه سرانگشتی است. همچنین از آنجا که ارتفاع سقف اکثر ساختمانهای معمولی 2.7 متر است، با حساب سرانگشتی به ازای هر متر مربع زیربنا به حدود ۱۰۰ الی ۱۲۰ متر مکعب بر ساعت هوا برای خنک سازی اصولی نیاز دارید. جدول زیر یک راهنمای سریع برای انتخاب کولر آبی با توجه به ظرفیت خنک کنندگی در متراژهای گوناگون مناسب اقلیم معتدل و نسبتاً گرم و خشک است:
ظرفیت کولر (CFM) | متراژ مناسب در اقلیم معتدل (متر مربع) | موارد مشابه |
۱۳۰۰ الی ۱۸۰۰ | ۲۰ الی ۳۵ | اتاقخواب یا پذیرایی کوچک، مغازهها |
2500 الی ۳۵۰۰ | ۴۰ الی ۶۰ | واحدهای کوچک حداکثر ۶۰ متری |
۳۵۰۰ الی ۴۵۰۰ | ۷۰ الی ۹۰ | واحدهای متوسط آپارتمانی تا ۸۰ متری |
۵۵۰۰ الی 7000 | ۱۰۰ الی ۱۵۰ | خانههای ویلایی، آپارتمانهای بزرگ، سالنهای تجاری کوچک |
10000 به بالا | بالای ۱۵۰ متر | خانههای بزرگ، سالنهای تجاری، فضاهای کارگاهی |
برای متراژهای بالاتر از ۲۰۰ متر مربع با فضاهای تودرتو ترجیحاً از دو یا چند کولر آبی جداگانه تهیه کنید. | ||
فشار استاتیک کانال کشی ساختمان
فشار استاتیکی کانالکشی ساختمان از آن دست پارامترهای بسیار مهم فنی است که اغلب هنگام خرید کولر آبی نادیده گرفته میشود. این در حالی است که تقریباً تمام این کولرها هوای خنک را از طریق کانالهای طولانی و پیچیده به فضای داخل ساختمان میرسانند.
به زبان ساده منظور از فشار استاتیک مقدار نیرویی است که فن کولر برای هل دادن هوا داخل کانالها نیاز دارد. این موانع شامل طول کانال، زانوها، تبدیلها و حتی نوع واسط تبخیری کولر میشود. در شرایط کلی هر اندازه مسیر کانالکشی ساختمان پیچیدهتر و طولانیتر باشد، کولر آبی به فشار بالاتری برای غلبه بر آن نیاز دارد. این پارامتر را با واحد پاسکال (Pa) بیان میکنند. در اینباره ذکر چند نکته الزامی است:
- برای کانالکشیهای بلندتر از ۴ متر حتماً کولر با فن سانتریفیوژی و سرعت بیشتر از ۱۴۰۰ دور بر دقیقه تهیه کنید.
- برای کانال کشیهای کوتاهتر از 3 متر، کولرها با فن محوری اقتصادیتر هستند.
- اگر مسیر کانال کشی طولانی و یا پیچیده است، حتماً سرعت چرخش موتور (RPM) را در نظر بگیرید.
- مقاومت واسط تبخیری را فراموش نکنید. در کل فشار استاتیک پدهای سلولزی در مقایسه با پوشال کمتر است.
توان الکتروموتور
توان الکتروموتور با واحد اسب بخار (HP) و یا وات (W) ، معیار اصلی قدرت پیشرانه کولر است و نقش مستقیمی بر توانایی دستگاه برای چرخاندن فن تحت فشار استاتیک دارد. انتخاب درست کولر با موتور قوی تضمین میکند که در گرمترین روزها نیز از باد کاملاً خنک در محیط خانه برخوردار باشید.
موتورهای قویتر میتوانند گشتاور بیشتری برای حرکت پروانههای بزرگ و سنگین تولید کرده و در مواجهه با فشار استاتیک ناشی از کانالهای طولانی، افت سرعت کمتری دارند. در مقابل یک موتور ضعیف با وجود پروانههای مناسب، در کانالهای پیچیده کم میآورد و مقدار حجم باد خروجی کولر به شدت کاهش پیدا میکند. جدول زیر یک راهنمای کلی برای بررسی الکتروموتور در انواع کولر آبی است:
توان موتور (HP) | اندازه پروانه مناسب (اینچ) | حجم هوادهی (CFM) | کاربرد مناسب |
اسب | ۲۴ الی ۲۶ | 2500 الی ۳۵۰۰ | آپارتمانهای کوچک حداکثر ۶۰ متری با کانالکشی کوتاه |
اسب | ۲۸ الی ۳۰ | 4000 الی ۵۵۰۰ | آپارتمانهای متوسط 100 متری با کانال نسبتاً طولانی و انشعاب کم |
1 اسب | ۳۲ الی ۳۶ | ۵۵۰۰ الی ۷۵۰۰ | خانههای ویلایی بزرگ، سالنها، مراکز تجاری با کانالکشی طولانی |
1.5 اسب | ۴۰ | 7000 الی ۸۵۰۰ | سالنهای ورزشی کوچک، رستورانها، سولههای کارگاهی |
2 اسب | ۴۵ | 9000 و 13000 | سالنهای بزرگ، مساجد یا حسینیهها، سالنها با سقف بلند، گلخانهها و نمایشگاهها |
الکتروموتورهای بالاتر از 1.5 اسب از نوع سه فاز هستند و برای راهاندازی به برق ۳۸۰ ولت نیاز دارند. | |||
نوع واسط تبخیری
واسط تبخیری مهمترین بخش فرایند خنک سازی انواع کولر آبی است و قطعاً در هنگام خرید و بررسی مشخصات فنی دستگاه باید با دقت آن را بررسی کنید. زیرا انتخاب درست این بخش هم برای افزایش راندمان سرمایشی و هم برای بهبود کیفیت هوای داخل ساختمان تعیین کننده است. البته نهایتاً با دو گزینه اصلی برای انتخاب نوع واسط تبخیری رو به رو هستید:
پوشال چوبی
پوشال قدیمیترین نوع واسط تبخیری انواع کولر آبی است که با استفاده از رشتههای فشرده چوب درختانی مانند سپیدار یا صنوبر ساخته میشود. قیمت کولر آبی با واسط تبخیری پوشالی بسیار کم و کاملا اقتصادی است. اما عمر مفید این پوشالها خیلی کم و راندمان خنکسازی آنها خیلی پایین است. از طرفی محیط مرطوب و چوبی پوشال فضای کاملاً ایدهآل برای رشد باکتری، قارچ و کپک خواهد شد. در نهایت اگر بودجه شما محدود نیست و به دنبال خرید کولر آبی با راندمان خنکسازی مناسب هستید، بهتر است این مدلهای پوشالی را تهیه نکنید.
پد سلولزی
پدهای سلولزی نسل نوین واسط تبخیری هستند که با استفاده از ورقهای موجدار کاغذ کرافت ساخته میشوند. این پدها که ساختار لانه زنبوری دارند، به خوبی میتوانند مقدار قابل توجه آب را در خود نگه داشته و به راحتی آن را وارد جریان هوای گرم محیط کنند. به دلیل راندمان خنک سازی بسیار بالا، طول عمر قابل توجه و افت فشار استاتیکی ناچیز استفاده از پد سلولزی به مراتب بهتر از پوشال است. بنابراین با وجود آنکه قیمت کولر آبی با پد سلولزی به مراتب از مدلهای کلاسیک بالاتر است، اما برای خنکسازی بهتر و تولید باد بهداشتی تهیه این مدلهای مدرن را توصیه میکنیم.
برندهای برتر تولید کننده کولر آبی
انواع کولر آبی بهترین سیستمهای سرمایش کوچک و اقتصادی برای بیش از ۸۰ درصد شهرهای ایران هستند. اقلیم نسبتاً گرم و خشک ایران کاملاً سازگار با عملکرد بهینه این نوع کولر است. اگرچه استفاده از کولرهای آبی در بسیاری کشورهای دنیا نادر است، اما اقلیم خاص ایران استفاده از آنها را توجیه میکند. برای همین است که جمع کاملی از برندهای برتر تولید کننده انواع کولر آبی در ایران قرار دارند، برندهایی مانند:
- برفاب (Barfab)
- لورچ (Lorch)
- آبسال (Absal)
- سپهر الکتریک (Sepehr Electric)
- جنرال (General)
- ایران شرق (Iran Shargh)
قیمت کولر آبی
کولرهای آبی بدون تردید ارزانترین سیستمهای سرمایشی ساختمانی هستند، اما هر کدام از آنها قیمت قابل توجهی نیز دارند. بدترین اتفاق زمانی است که برای خرید کولر آبی اقدام کرده باشید، اما نهایتاً دستگاهی نامناسب برای فضای ساختمان هدف را تهیه کنید. قیمت کولر آبی بازتابی از تکنولوژی، جنس قطعات و امکانات آن است. با این حال سه سناریوی اقتصادی، منطقی و پیشرفته را پیشنهاد میکنیم:
سناریوی اقتصادی
این پیشنهاد مناسب افرادی است که بودجه محدودی دارند و یا نمیخواهند تا برای خرید کولر آبی هزینه زیادی را متقبل شوند. در این صورت خرید کولر با پوشال چوبی از نوع دینام تسمهای و بدنه فلزی گالوانیزه را پیشنهاد میکنیم. با این حال هزینههای پنهان مانند تعویض سالانه پوشال و مصرف برق بالاتر منتظر شما است.
سناریوی منطقی
اگر کیفیت سرمایش و مصرف بهینه برق در اولویت است، بهتر است کولری با پد سلولزی از نوع دینام تسمهای را تهیه کنید. همچنین مدلهای دینام مستقیم برای راهاندازی یک سیستم سرمایش کمصدا مناسب هستند. تهیه چنین کولرها در بلند مدت مصرف برق را کاهش داده و دیگر نیازی به تعویض سالانه پوشال ندارید.
سناریوی پیشرفته
اگر میخواهید تا با هزینه معقول یک کولر آبی عالی با سرمایش در حد بهترین سیستمهای تهویه ساختمانی را تهیه کنید، خرید مدلهایی با پد سلولزی و موتورهای کم مصرف با تکنولوژی BLDC را توصیه میکنیم. بهترین این کولرها را با بدنه تمام پلاستیکی ABS و ضد زنگ میسازند که تا مدتها بدون پوسیدگی سرمایش عالی ساختمان را تأمین میکند.
در تمام این سناریوها میتوانید از خدمات فروشگاه اینترنتی پیکاتک برای تهیه بهترین محصول با قیمت مناسب و تحویل فوری در سراسر کشور استفاده کنید. کافی است تا با کارشناسان فروش در پیکاتک تماس بگیرید و درباره نوع ساختمان، شرایط پروژه، بودجه و نهایتاً قیمت کولر آبی از برندهای مطرح بازار مشاوره شوید.
