برای اندازهگیری ولتاژ سهفاز با مولتیمتر، تکنسین دستگاه را روی حالت ولتاژ متناوب تنظیم میکند و ولتاژ را بین هر سه جفتفاز میسنجد. اگر مدار نول هم داشته باشد، ولتاژ هر فاز نسبت به نول جداگانه ثبت میشود. در یک شبکه با ولتاژ نامی ۴۰۰ ولت، انتظار داریم بین دو فاز حدود ۴۰۰ ولت و بین هر فاز و نول حدود ۲۳۰ ولت بخوانیم.
نکته ایمنی: باز کردن تابلو و اندازهگیری روی قسمتهای برقدار باید توسط برقکار یا تکنسین دارای صلاحیت انجام شود. دستگاه، پرابها و تجهیزات حفاظت فردی باید متناسب با محل آزمون و روش ایمنی مجموعه انتخاب شوند.
برق سهفاز چند ولت است؟ تفاوت ولتاژ فاز به فاز و فاز به نول
ولتاژ فاز به فاز، که به آن ولتاژ خط هم میگویند، اختلاف پتانسیل بین دو فاز است. ولتاژ فاز به نول، اختلاف پتانسیل بین یکی از فازها و هادی نول است. بنابراین در یک تابلو ممکن است هم عددی نزدیک ۴۰۰ ولت ببینید و هم عددی نزدیک ۲۳۰ ولت. هر عدد به دو نقطه متفاوت از مدار مربوط میشود.
| ولتاژ نامی بین دو فاز | ولتاژ نامی هر فاز نسبت به نول |
| ۳۸۰ ولت | ۲۲۰ ولت |
| ۴۰۰ ولت | ۲۳۰ ولت |
در یک شبکه سهفاز متعادل با اتصال ستاره، ولتاژ بین دو فاز تقریباً ۱٫۷۳ برابر ولتاژ فاز به نول است. برای مثال، حاصل ضرب ۲۳۰ در ۱٫۷۳ حدود ۳۹۸ ولت است که با مقدار نامی ۴۰۰ ولت همخوانی دارد. برای تفسیر عدد واقعی، ولتاژ نامی مدار، محدوده مجاز تجهیز و وضعیت بار هنگام اندازهگیری را در نظر بگیرید.
جای تصویر ۱: بعد از این بخش، شماتیک فارسی چهار خط L1، L2، L3 و N قرار بگیرد. ولتاژ فاز به فاز و فاز به نول با دو رنگ متفاوت و اعداد ۴۰۰ و ۲۳۰ ولت مشخص شوند. متن جایگزین تصویر «تفاوت ولتاژ فاز به فاز و فاز به نول در شبکه سهفاز» باشد.

پیش از اندازهگیری، مولتیمتر را روی چه حالتی تنظیم کنیم؟
برای سنجش ولتاژ شبکه سهفاز، مولتیمتر روی حالت ولتاژ متناوب قرار میگیرد. روی بیشتر دستگاهها، این حالت با حرف V و علامت موج مشخص میشود. پراب مشکی در ورودی COM و پراب قرمز در ورودی مشخصشده برای ولتاژ قرار میگیرد. قرار دادن پراب قرمز در ورودی آمپر یا میلیآمپر هنگام سنجش ولتاژ میتواند باعث اتصال کوتاه شود. در دستگاهی با محدوده دستی، محدوده انتخابی باید ولتاژ مورد انتظار را پوشش دهد و در حدود مجاز دستگاه باشد.
در انتخاب مولتیمتر صنعتی و پرابها، علاوه بر محدوده اندازهگیری، به رده ایمنی CAT و ولتاژ درجشده کنار آن توجه کنید. تابلوهای توزیع ثابت از کاربردهای معمول CAT III هستند و ورودی اصلی تأسیسات از سمت شبکه از کاربردهای CAT IV است. رده ایمنی و ولتاژ مجاز دستگاه و پرابها باید با محل آزمون متناسب باشند. سلامت عایق پرابها نیز پیش از استفاده بررسی میشود.
جای تصویر ۲: بعد از توضیح تنظیمات، نمای نزدیک یک مولتیمتر روی میز کار قرار بگیرد تا حالت ولتاژ متناوب و محل ورودیهای پراب مشخص باشند. برای تصویر شاخص میتوان مولتیمتر را با پرابهای جدا از مدار و یک تابلوی بسته در پسزمینه نشان داد.

مراحل اندازهگیری ولتاژ سهفاز با مولتیمتر
پیش از آزمون، تکنسین با استفاده از نقشه مدار یا شناسه ترمینالها، محل اندازهگیری و وجود نول را مشخص میکند. محل سنجش و وضعیت بار باید در گزارش ثبت شوند. برای نمونه، قرائت ورودی تابلو وضعیت تغذیه را نشان میدهد و قرائت روی ترمینال موتور زیر بار، وضعیت ولتاژ در محل مصرف را مشخص میکند.
۱. اندازهگیری ولتاژ فاز به فاز
مولتیمتر اختلاف پتانسیل بین دو نقطه را میخواند. برای بررسی ولتاژ خط، سه جفتفاز جداگانه سنجیده میشوند: فاز اول با فاز دوم، فاز دوم با فاز سوم و فاز سوم با فاز اول. هر عدد باید کنار نام همان جفت ثبت شود. یک قرائت نزدیک ۴۰۰ ولت فقط وضعیت همان جفتفاز را نشان میدهد. برای مقایسه ولتاژهای سهفاز، هر سه قرائت لازماند.
۲. اندازهگیری ولتاژ فاز به نول
اگر مدار نول داشته باشد، ولتاژ فاز اول با نول، فاز دوم با نول و فاز سوم با نول جداگانه ثبت میشود. در شبکهای با ولتاژ نامی ۴۰۰ ولت بین دو فاز، این قرائتها معمولاً نزدیک ۲۳۰ ولتاند. در مدار سهسیمه بدون نول، مقایسه بر اساس سه ولتاژ فاز به فاز انجام میشود. هادی حفاظتی یا ارت جایگزین نول در این آزمون نیست.
| نقاط اندازهگیری | نوع سنجش | نمونه قرائت |
| فاز اول و فاز دوم | فاز به فاز | ۴۰۱ ولت |
| فاز دوم و فاز سوم | فاز به فاز | ۳۹۹ ولت |
| فاز سوم و فاز اول | فاز به فاز | ۴۰۰ ولت |
| فاز اول و نول | فاز به نول | ۲۳۱ ولت |
| فاز دوم و نول | فاز به نول | ۲۲۹ ولت |
| فاز سوم و نول | فاز به نول | ۲۳۰ ولت |
اگر ولتاژ یکی از فازها کمتر بود، مشکل از چیست؟
اول مشخص کنید کدام قرائتها با هم تغییر کردهاند. برای مثال، اگر ولتاژ بین فاز اول و دوم و ولتاژ بین فاز سوم و اول هر دو غیرعادی باشند، فاز اول در هر دو قرائت مشترک است. این الگو مسیر بررسی را محدود میکند. ایراد میتواند در اتصال، فیوز یا کنتاکت همان مسیر باشد و علت باید با بررسی مدار تأیید شود.
| الگوی قرائت | تفسیر اولیه |
| هر سه ولتاژ فاز به فاز نزدیک به هماند، اما همگی پایینتر از مقدار مورد انتظارند | ولتاژ نامی، شرایط بار، افت ولتاژ مسیر و وضعیت تغذیه بررسی شوند. |
| دو قرائت فاز به فاز که یک خط مشترک دارند غیرعادیاند | اتصالات، تجهیزات حفاظتی و کنتاکتهای مسیر همان خط در اولویت بررسی قرار دارند. |
| ولتاژهای فاز به فاز نزدیک به هماند، اما ولتاژهای فاز به نول اختلاف زیادی دارند | در شبکه دارای نول، وضعیت مسیر نول و توزیع بارهای تکفاز بررسی شود. |
| ولتاژ هنگام روشن شدن موتور تغییر محسوسی دارد | قرائتهای پیش از راهاندازی و حین کار مقایسه شوند. افت خیلی کوتاه ممکن است به ابزار ثبت سریع یا تحلیلگر کیفیت توان نیاز داشته باشد. |
در عیبیابی پمپ سانتریفیوژ مجهز به موتور سهفاز، زمان ثبت ولتاژ اهمیت دارد. ممکن است ولتاژها هنگام توقف به هم نزدیک باشند، اما زیر بار اختلاف پیدا کنند. در گزارش اندازهگیری، کنار هر عدد مشخص کنید موتور خاموش، در حال راهاندازی یا در حال کار بوده است.
جای تصویر ۳: بعد از جدول عیبیابی، یک اینفوگرافیک فارسی برای مقایسه «سه قرائت نزدیک به هم» و «دو قرائت غیرعادی با یک فاز مشترک» قرار بگیرد. نام جفتفاز کنار هر عدد درج شود.

درصد عدم تعادل ولتاژ سهفاز چگونه محاسبه میشود؟
برای محاسبه عدم تعادل ولتاژ به روش NEMA، ابتدا میانگین سه ولتاژ فاز به فاز را به دست آورید. سپس فاصله هر قرائت از میانگین را محاسبه کنید. بیشترین فاصله را بر میانگین تقسیم کنید و نتیجه را در ۱۰۰ ضرب کنید.
برای مثال، فرض کنید سه ولتاژ فاز به فاز ۴۰۳، ۳۹۷ و ۳۹۱ ولت باشند. میانگین این سه عدد ۳۹۷ ولت است. بیشترین فاصله از میانگین هم ۶ ولت است. با تقسیم ۶ بر ۳۹۷ و ضرب نتیجه در ۱۰۰، عدم تعادل ولتاژ حدود ۱٫۵۱ درصد به دست میآید. در این مثال، با وجود نزدیک بودن میانگین به ۴۰۰ ولت، اختلاف بین قرائتها نیاز به بررسی دارد.
وزارت انرژی آمریکا توصیه میکند عدم تعادل ولتاژ روی ترمینال موتور سهفاز از ۱ درصد بیشتر نشود. برای تصمیم درباره ادامه بهرهبرداری، مشخصات سازنده و شرایط واقعی کار موتور نیز باید بررسی شوند.
آیا اندازهگیری ولتاژ خروجی اینورتر با مولتیمتر معمولی درست است؟
در بسیاری از درایوهای کنترل دور، ولتاژ خروجی با مدولاسیون پهنای پالس یا PWM ساخته میشود. مولتیمتری که برای برق سینوسی شبکه مناسب است، ممکن است بهدلیل مؤلفههای فرکانسبالای خروجی درایو، عددی متفاوت با مقدار مورد انتظار نشان دهد. برای سنجش خروجی، مطابق دستورالعمل سازنده از ابزار سازگار با درایو استفاده میشود. بعضی مولتیمترهای مناسب این کاربرد فیلتر پایینگذر دارند. هنگام ثبت نتیجه نیز مشخص کنید قرائت مربوط به ورودی برق اینورتر است یا خروجی متصل به موتور.
پرسشهای متداول
آیا با مولتیمتر میتوان قطع یک فاز را تشخیص داد؟
قرائتهای غیرعادی میتوانند نشانه قطع فاز یا ایراد در مسیر آن باشند. ولتاژ القایی یا برگشتی ممکن است باعث شود روی خط مشکوک هم عددی دیده شود. تکنسین باید نتیجه را با روش آزمون مناسب و بررسی مسیر مدار تأیید کند.
آیا مولتیمتر ترتیب فازهای R، S و T را نشان میدهد؟
مولتیمتر معمولی در حالت ولتاژ متناوب فقط اندازه ولتاژ بین دو نقطه را نشان میدهد. برای تعیین ترتیب فازها باید از تستر توالی فاز یا دستگاهی با قابلیت اختصاصی تشخیص توالی استفاده کرد.
اگر مولتیمتر صفر ولت نشان دهد، مدار بیبرق است؟
یک قرائت صفر بین دو نقطه برای تأیید بیبرقی کل مدار کافی نیست. تأیید بیبرقی باید توسط فرد دارای صلاحیت، با ابزار مناسب و مطابق روش ایمنی محل انجام شود.
آیا میتوان ولتاژ سهفاز را با کلمپمتر اندازه گرفت؟
بله. اگر کلمپمتر ورودی مخصوص سنجش ولتاژ متناوب و رده ایمنی مناسب محل آزمون را داشته باشد، میتوان با پرابهای آن ولتاژ بین دو نقطه را خواند. در مدلهای متعارف، فک کلمپ برای اندازهگیری جریان استفاده میشود.



