آیا میدانید تنظیم اشتباه پیچ کوچک ولتاژ روی رگولاتور ژنراتور میتواند در کمتر از 30 ثانیه فیوز دستگاههای چند صد میلیون تومانی را بسوزاند! کافی است پیچ Voltage Adjust رگولاتور را در حالت بیباری و بدون اندازهگیری دقیق بچرخانید تا ولتاژ خروجی به فراتر از 460 ولت برسد. یک چالش مهندسی که اگر نحوه نصب رگولاتور ژنراتور را بدانید، هرگز اتفاق نمیافتد.
برای نصب رگولاتور ژنراتور ابتدا خود ژنراتور را خاموش کنید و باتری استارت را قطع نمایید. سپس با مقاومت 100 اهمی خازنهای سیستم تحریک را تخلیه کنید. سیمهای +f و -f را به سیم پیچ تحریک و سیمهای Sense را به خروجی ژنراتور وصل کنید. پیچ Voltage Adjust را در حد وسط قرار داده و Stability را روی مقادیر پیش فرض کارخانه بگذارید. اما مهمترین نکته نحوه نصب رگولاتور ژنراتور که باعث سوختن آن در همان دقایق اولیه میشود، عدم بررسی مقاومت سیم پیچ تحریک قبل از نصب است که در ادامه این مقاله با جزئیات کامل بررسی خواهیم کرد.
تجهیزات مورد نیاز برای نصب رگولاتور
آمادهسازی قبل از نصب رگولاتور ژنراتور (AVR) مرحلهای است که اکثر تکنسینها آن را جدی نمیگیرند. در حالیکه ریشه 80 درصد خرابیهای زود هنگام رگولاتور در همین دقایق اولیه پنهان شده است. اگر ژنراتور شما از نوع سنکرون بدون جاروبک (Brushless) با سیستم تحریک خود تغذیه (Self-Excited) است، قبل از نصب AVR جدید حتما مقاومت سیم پیچ تحریک را با مولتی متر اندازه بگیرید. زیرا اتصال کوتاه این سیم پیچ میتواند رگولاتور جدید (AVR) را در همان لحظه اول راهاندازی بسوزاند. در ادامه برای آغاز کار به وسایل زیر نیاز دارید:
رگولاتور ژنراتور جدید (AVR)
مشخصات فنی رگولاتور جدید شما باید کاملا مطابق با شرایط ژنراتور باشد. ولتاژ تحریک (Excitation Voltage) و جریان تحریک (Excitation Current) باید با سیم پیچ تحریک ژنراتور همخوانی داشته باشد. مشخصات را از روی رگولاتور قدیمی و یا دفترچه راهنمای ژنراتور بخوانید.
مولتی متر دیجیتال
به یک مولتی متر برای اندازهگیری مقاومت سیم پیچ تحریک قبل از نصب و بررسی ولتاژ خروجی بعد از نصب نیاز دارید. پس از خرید مولتی متر مطمئن شوید که باتری مولتی متر شارژ کافی دارد.
نقشه سیمکشی یا عکس از اتصالات قبلی
قبل از جدا کردن رگولاتور قدیمی حتما از اتصالات آن عکس بگیرید و سیمها را با علامتگذاری جدا کنید. سیمها نیز معمولا با کدهای S، -f، +f و P مشخص میشوند. یادتان باشد که جابجایی یک لحظه +f با -f رگولاتور جدید را میسوزاند.
پیچ گوشتی و آچار مناسب
با توجه به نوع قاب و اتصالات رگولاتور باید پیچ گوشتی و آچار مناسب را کنار دست گذاشته باشید.
خمیر سیلیکون حرارتی
استفاده از خمیر سیلیکون الزامی نیست. اما اگر رگولاتور با هیت سینک یا بدنه فلزی تماس دارد، حتما از خمیر سیلیکونی استفاده کنید.
چطور خازنهای تحریک را بدون برق گرفتگی تخلیه کنید
هرگز خازنهای تحریک را با پیچ گوشتی تخلیه نکنید. جریان لحظهای اتصال کوتاه آنقدر زیاد است که میتواند به خازن آسیب بزند. حتی در بدترین حالت ممکن است باعث برق گرفتگی و یا انفجار خازن شود. برای تخلیه ایمن همیشه از یک مقاومت 100 اهم با توان 5 وات استفاده کنید. باید دو سر مقاومت را به آرامی روی ترمینالهای خازن متصل کنید و حدود 10 ثانیه صبر کنید تا ولتاژ به صفر برسد. یک بار شاهد بودم که تکنسین کم تجربه با نوک پیچ گوشتی دو سر یک خازن 470 میکروفارادی را اتصال کوتاه کرد و نوک پیچ گوشتی آب شد و خازن از کار افتاد. البته خوشبختانه برای همکار ما حادثهای پیش نیامد.
مراحل نصب رگولاتور ژنراتور
اگر سیمهای +f و -f را برعکس ببندید، پلاریته تحریک معکوس میشود. در برخی از رگولاتورها این اشتباه غیر بخشودنی است و فورا آن را میسوزاند و در برخی دیگر باعث نوسان شدید ولتاژ خروجی ژنراتور میشود. احتمال وقوع این خطاها در نصبهای عجولانه و رعایت نکردن ترتیب مراحل افزایش پیدا میکند. برای همین است که باید مراحل نصب رگولاتور ژنراتور را گام به گام سپری کنید:
- علامتگذاری و جدا کردن رگولاتور قدیمی
- بررسی سلامت سیم پیچ تحریک
- نصب فیزیکی رگولاتور جدید مطابق با نقشه ژنراتور
- سیمکشی به ترتیب صحیح اتصالات
- تنظیمات اولیه قبل از راهاندازی نهایی
- راهاندازی و تست زیر بار
مرحله اول: علامتگذاری و جدا کردن رگولاتور قدیمی
ابتدا باید رگولاتور قدیمی را باز کرده تا مدل جدید را نصب کنید. در این صورت باید مطمئن شوید که اتصالات دقیقا مطابق مدل قبلی و نقشه سیمکشی ژنراتور هستند. بنابراین باید تا قبل از باز کردن و یا هنگام جدا کردن رگولاتور قدیمی تمام اتصالات را علامتگذاری کنید. این کار اگر درست انجام شود، نصب رگولاتور ژنراتور مثل آب خوردن است. اما اگر اشتباه کنید، قطعا ساعتها سردرگم شده و حتی ممکن است باعث حادثه شوید. هر رگولاتور ژنراتور دارای چندین ترمینال است که باید با دقت علامتگذاری شوند:
| ترمینال | رنگ سیم | توضیحات فنی |
| +f | قرمز | جریان تحریک رگولاتور را به سیمپیچ ژنراتور میفرستد. |
| -f | مشکی | مسیر برگشت جریان تحریک رگولاتور است. |
| S2 و S1 (Sense) | زرد یا سفید | – ولتاژ خروجی ژنراتور را نمونهبرداری میکند.
– از حداکثر شدن جریان تحریک و عدم کنترل ولتاژ جلوگیری میکند. |
| P یا Power | آبی (نول) قهوهای یا مشکی (فاز) | ترمینال های تغذیه رگولاتور هستند که به سیم پیچ کمکی یا خروجی ژنراتور متصل میشوند. |
| U,V,W (L1,L2,L3) | قرمز، زرد، آبی | در رگولاتورهای سه فاز برای نمونهبرداری ولتاژ از هر سه فاز است. |
| N (نول ژنراتور) | آبی | – نقطه صفر ژنراتور است.
– برای تکمیل مدار Sense و Power کارایی دارد. |
| GND و یا E | سبز / زرد | ترمینال زمین برای اتصال به بدنه ژنراتور یا شینه ارت |
| U/f | — | پیچ تنظیم یا جامپر است. |
| Stability | — | پیچ تنظیم پایداری است. |
| Volt | — | – پیچ اصلی تنظیم ولتاژ خروجی است.
– قبل از راهاندازی در حد وسط قرار بگیرد. |
قبل از باز کردن از سیمها عکس بگیرید
حتما با موبایلتان از زوایای مختلف از اتصالات رگولاتور قبلی عکس بگیرید. این عکسها بهتر است از بالا، روبهرو و از کنار باشند. در میدان عمل هیچ چیز به اندازه همین عکسهای ساده از اتصالات قبلی تو را از دردسر نجات نمیدهد. بارها دیدهام که تکنسینها با اعتماد به حافظه، سیمها را باز کردهاند، اما در هنگام بستن دچار سردرگمی میشوند.
رگولاتور جدید را بعد از عیب یابی نصب کنید
هرگز بدون پیدا کردن علت سوختن رگولاتور قدیمی، AVR جدید را نصب نکنید. اگر مشکل از جای دیگری باشد، AVR جدید هم در عرض چند دقیقه میسوزد. یکی از همکارانم تعریف میکرد که برای نصب رگولاتور ژنراتور 50 کیو وات آمپری دو بار پشت سر هم AVR را سوزانده است. اولین بار اول فکر کرده که نوسان برق باعث این مشکل شده است و متاسفانه بدون عیبیابی عمیق رگولاتور جدیدی را نصب کرده است. تازه در بار دوم بود که فهمید یک دیود چرخان اتصال کوتاه شده و جریان تحریک رگولاتور را چند برابر میکرد.
مرحله دوم: بررسی سلامت سیم پیچ تحریک
تا قبل از نصب رگولاتور ژنراتور باید سالم بودن سیمپیچ تحریک را تست کنید. این بررسی فقط پنج دقیقه طول میکشد، اما از سوختن رگولاتور چند میلیون تومانی جدید شما جلوگیری میکند. یک تست ساده با مولتی متر میتواند سلامت این سیمپیچ را تضمین کند. برای این مرحله اقدامات زیر را انجام دهید:
گام اول: مقاومت بین +f و -f را اندازهگیری کنید
مولتی متر را روی رنج 200 اهم بگذارید و پروبها را به دو سر سیمپیچ تحریک بعد از جدا کردن AVR قدیمی متصل کنید. اگر سیم پیچ تحریک سالم باشد، مقاومت آن باید بین 10 الی 100 اهم قرار بگیرد. برای ژنراتورهای کوچک زیر KVA 10 معمولا بین 20 الی 100 اهم و برای ژنراتورهای بزرگتر بین 10 الی 20 اهم است. اگر عدد مقاومت در مولتی متر فاصله معناداری با این مقدارها دارد، احتمالا مشکلی در سیمپیچ تحریک ایجاد شده است. ولی شرایط دردسرساز چه هستند؟
اگر مقاومت نزدیک به صفر است
مقاومت نزدیک به صفر مثلا زیر 2 اهم به معنای این است که سیمپیچ تحریک اتصال کوتاه کرده است. احتمالا عایق بین دورهای سیمپیچ در جایی ذوب شده و سیمها به یکدیگر چسبیدهاند. در این شرایط اگر AVR جدید را نصب و راهاندازی کنید، جریان تحریک چند برابر میشود و آن را میسوزاند.
اگر مقاومت بی نهایت است (OL)
در این صورت سیمپیچ تحریک قطع شده یا اتصال آن از جایی باز است. در اکثر موارد سیم در محل ترمینال قطع شده است. زیرا اگر قطعی در خود سیمپیچ باشد، ژنراتور اصلا ولتاژی تولید نمیکند.
گام دوم: مقاومت عایقی سیمپیچ نسبت به بدنه را چک کنید
مولتی متر را روی رنج 20 مگا اهم بگذارید و مقاومت بین +f یا -f با بدنه را تست کنید. این مقاومت باید بالای 1 مگا اهم باشد. اگر کمتر است، عایق سیمپیچ آسیب دیده و نشتی جریان به بدنه وجود دارد.
چرا مقاومت سیم پیچ تحریک سالم است، اما AVR قبلی سوخته است؟
ممکن است مقاومت سیمپیچ تحریک رگولاتور کاملا برقرار باشد و هیچ اتصال بدنهای را مشاهده نکنید. در این صورت سیمپیچ تحریک رگولاتور کاملا سالم است، ولی گویا AVR قبلی سوخته و حالا باید علت را جستجو کنید. این مشکل میتواند از خرابی دیودهای چرخان باشد. مثلا ممکن است یک دیود چرخان روی روتور اتصال کوتاه کرده و جریان تحریک را چند برابر میکند. بهتر است مولتی متر را روی حالت دیود بگذارید و تک تک دیودها روی صفحه دیود روتور را جداگانه تست کنید. حتما میدانید که باید بایاس مستقیم 0.4 الی 0.7 ولت و بایاس معکوس بینهایت باشد.
مرحله سوم: نصب فیزیکی رگولاتور جدید
نصب فیزیکی AVR جدید چیزی فراتر از باز و بسته کردن چند پیچ است. این مرحله تعیین میکند که رگولاتور جدید شما تا چند سال کار کند یا ظرف چند روز آینده از کار بیافتد. گرما، لرزش و تهویه نامناسب هر کدام میتوانند عامل مخرب برد الکترونیکی رگولاتور باشند. جدول زیر توصیههای فنی هنگام نصب رگولاتور ژنراتور است:
| اصول نصب فیزیکی | توضیحات فنی |
| محل نصب باید خنک و دور از گرما باشد | – رگولاتور را در کنار اگزوز، رادیاتور یا جعبههای دربسته بدون تهویه نصب نکنید.
– دمای محیط محل نصب باید کمتر از 70 درجه باشد. |
| از لاستیکهای ضد لرزش استفاده شود | – لرزش ژنراتور به رگولاتور منتقل نشود.
– از پایههای لاستیکی ضد لرزش استفاده کنید. |
| فاصله هوایی اطراف رگولاتور | – بدنه رگولاتور حداقل دو سانتی متر با دیگر تجهیزات فاصله داشته باشد.
– برد رگولاتور را مستقیم روی فلز نصب نکنید. |
| در صورت نصب روی هیت سینک | – از خمیر سیلیکونی برای اتصال به هیت سینک استفاده کنید. |
| رعایت جهت نصب | – بعضی رگولاتورها باید عمودی نصب شوند.
– نصب افقی قابلیت خنککاری هیت سینک را مختل میکند. |
مرحله چهارم: سیمکشی به ترتیب صحیح اتصالات
اتصال سیمها در نحوه نصب رگولاتور ژنراتور اهمیت بالایی دارد. زیرا اگر ترتیب را رعایت نکنید و یا اتصالات را اشتباه متصل کنید، ممکن است AVR قبل از آنکه حتی یک بار درست کار کند، خراب شده و بسوزد. اتصالات رگولاتور را به ترتیب موارد زیر متصل کنید:
اتصال سیم زمین (E یا GND)
ابتدا سیم ارت رگولاتور را بین ترمینال زمین AVR و بدنه ژنراتور متصل کنید. این سیم از رگولاتور در برابر نویز، ولتاژهای نشتی و اتصال کوتاه محافظت میکند.
اتصال سیمهای تحریک (+f و -f)
این دو سیم از رگولاتور به سمت سیمپیچ تحریک ژنراتور میروند. +f را باید به ترمینال مثبت و -f را به ترمینال منفی متصل کنید. حتما قطبیت را چک کنید، زیرا اتصال اشتباه این دو سیم در برخی از رگولاتورها خطرناک است و ممکن است آنها را بسوزاند. معمولا +f قرمز و -f مشکی است.
اتصال سیمهای Sense
ترمینالهای S1 و S2 برای اتصال سیمهای Sense هستند. این سیمها ولتاژ خروجی ژنراتور را به سمت AVR گزارش میدهند. باید S1 روی فاز و S2 روی نول متصل شوند. البته برای AVRهای سه فاز باید ترمینالهای S3 و S2 و S1 را داشته باشید که هر کدام به یک فاز متصل میشوند.
در کنار رعایت ترتیب ترمینالها، انتخاب صحیح سایز کابل ابزار دقیق نیز روی افت ولتاژ، پایداری سیگنال و عملکرد صحیح مدارهای Sense و تغذیه تأثیر دارد؛ بنابراین سطح مقطع کابل باید متناسب با طول مسیر و جریان مدار انتخاب شود.
اتصال سیمهای تغذیه (P یا L/N)
سیمهای تغذیه برق مورد نیاز خود رگولاتور را تامین میکنند. رگولاتورها معمولا تک فاز هستند و برای راهاندازی به برق 220 ولت AC نیاز دارند که با یکی از فازها و نول خروجی ژنراتور تهیه میشود. ولی ممکن است رگولاتور شما یک منبع تغذیه جداگانه داشته باشد که باید طبق دفترچه راهنمای محصول سیمبندی کنید.
مرحله پنجم: تنظیمات اولیه رگولاتور ژنراتور
نحوه نصب رگولاتور ژنراتور از دو بخش اتصال فیزیکی و تنظیمات نرمافزاری تشکیل شده است. پس از اتصال فیزیکی و اطمینان از اینکه هر سیم به ترمینال مناسب متصل است، حالا وقت آن رسیده که تنظیمات مقدماتی رگولاتور ژنراتور را آغاز کنید. تنظیمات اولیه هنگام نصب رگولاتور ژنراتور باید تا قبل از راهاندازی ژنراتور انجام شود. زیرا بعد از استارت ژنراتور دیگر فرصت تنظیم دست باز ندارید.
رگولاتورها بسته به نوع سیستم، وظایف و پارامترهای تنظیمی متفاوتی دارند. در رگولاتور ژنراتور تمرکز اصلی روی کنترل ولتاژ، تحریک و پایداری خروجی است؛ در حالی که تنظیم رگولاتور بانک خازنی با پارامترهایی مانند ضریب توان، نسبت CT، زمان قطع و وصل پلهها و حساسیت جبرانسازی ارتباط دارد. به همین دلیل، روش تنظیم هر رگولاتور باید متناسب با کاربرد و ساختار همان سیستم انجام شود.
برای تنظیمات اولیه قبل از راهاندازی ژنراتور کارهای زیر را انجام دهید:
پیچ Voltage Adjust را در حد وسط قرار دهید
قبل از استارت حتما پیچ تنظیم ولتاژ اصلی را چرخانده و دقیقا در میانه محدوده قرار دهید. این پیچ نباید در حداقل یا حداکثر باشد. اگر پیچ در انتهای محدوده باشد، ژنراتور یا اصلا ولتاژ نمیدهد و یا ولتاژ آن به شکل تصاعدی و کاملا افسارگسیخته زیاد میشود. قرار دادن پیچ Voltage Adjust در حد وسط به شما اجازه میدهد تا بعد از راهاندازی توانایی امن برای تنظیم ولتاژ در هر دو جهت داشته باشید.
Stability را روی مقدار پیش فرض کارخانه تنظیم کنید
پارامتر Stability مانند دمپر عمل میکند. اگر خیلی کم باشد، ولتاژ نوسان کرده و از کنترل خارج میشود. اگر خیلی زیاد باشد، پاسخ آن به تغییرات خیلی کند شده و امنیت ژنراتور به خطر میافتد. بهتر است تا قبل از راهاندازی Stability رگولاتور را مطابق تنظیمات کارخانه قرار دهید.
تنظیم پارامتر U/f را چک کنید
پارامتر U/f (Under Frequency) یک پیچ است که مشخص میکند از چه فرکانسی به پایین، رگولاتور مقدار ولتاژ را کاهش دهد. این پارامتر را معمولا روی مقدار 45 هرتز تنظیم میکنند. یعنی اگر دور ژنراتور پایین بیاید و فرکانس خروجی به زیر 45 هرتز برسد، رگولاتور قادر است ولتاژ را کم کرده تا از اشباع مغناطیسی و سوختن سیمپیچ جلوگیری کند. حساسیت روی تنظیم پارامتر U/f اهمیت بالایی دارد. زیرا اگر به درستی انتخاب نشود، با کوچکترین افت سرعت، مقدار ولتاژ خروجی نیز افت محسوسی را تجربه میکند.
جامپرهای ولتاژ و فرکانس را مطابق ژنراتور تنظیم کنید
بسیاری از رگولاتورها یک جامپر یا سوئیچ کوچک برای انتخاب ولتاژ نامیدر محدوده 110 الی 380 ولت دارند. باید تا قبل از استارت مطمئن شوید که این جامپرها روی مقادیر صحیح قرار گرفتهاند. به عنوان مثال اگر رگولاتور را برای 60 هرتز تنظیم کرده باشید، با نصب روی ژنراتور 50 هرتز ولتاژ را اشتباه محاسبه میکند.
هرگز بیدلیل تنظیمات مخفی رگولاتور را به هم نریزید
توصیه اکید دارم که هرگز بیدلیل و بدون آگاهی کافی به پتانسیومترهای مخفی و تنظیمات کارخانهای AVR دست نزنید. این بخشها مثل مهر و موم کارخانهای هستند که تغییر دادن آنها میتواند حفاظتهای حیاتی برد رگولاتور را غیرفعال کند. پتانسیومترهایی مانند Over Excitation یا Droop در کارخانه سازنده و برای محدوده کاری همان مدل رگولاتور کالیبره شدهاند. یک بار مهندسی به من گفت که در راهاندازی رگولاتور برای یک ژنراتور 30 کیلو وات آمپری به اشتباه پیچ Over Excitation را چرخانده بود. در نتیجه رگولاتور اجازه نمیداد جریان تحریک از یک حدی بالاتر رود و ژنراتور در بار کامل نمیتوانست ولتاژ را نگهدارد. ظاهرا دو روز طول کشیده بود تا بفهمند که مشکل از کجاست و رگولاتور آنها کاملا سالم است. هر چند در پایان از خرید رگولاتور جدید هم صرف نظر کردند!
مرحله ششم: راهاندازی و تست زیر بار
راهاندازی و تست زیر بار آخرین و مهمترین مرحله نصب رگولاتور ژنراتور است. در این مرحله باید گام به گام شرایط را مدیریت کنید.
گام اول: استارت اولیه – بدون بار
ابتدا ژنراتور را بدون بار روشن کنید و اجازه دهید تا به دور نامی برسد. اگر همه چیز درست باشد، ولتاژ را باید نزدیک به مقدار تنظیم شده پیدا کنید. اما اگر ولتاژ صفر یا خیلی پایین و خیلی زیاد است، شرایط نرمال نیست.
| شرایط استارت اولیه | علت احتمالی | اقدامات |
| ولتاژ صفر | سیمهای -f و +f باز یا قطع هستند. | ژنراتور را فورا خاموش کرده و اتصالات را چک کنید. |
| سیمپیچ تحریک قطع است | – مقاومت بین -f و +f را اندازهگیری کنید.
– اگر مقاومت بینهایت است، سیمپیچ باز است. |
|
| ولتاژ خیلی پایین (زیر 150 ولت) | پیچ Voltage Adjust در انتها و حداقل است. | پیچ را در جهت مثبت بچرخانید تا ولتاژ بالا بیاید. |
| ولتاژ خیلی بالا (بالای 280 ولت تکفاز) | سیمهای Sense قطع یا شل هستند. | ژنراتور را خاموش کرده و اتصالات را چک کنید. |
| ولتاژ نزدیک شرایط نامی (220 ولت تکفاز) | همه چیز نرمال است | برای تست بار کوچک آماده شوید. |
گام دوم: ولتاژ بیباری روی 230 ولت
ولتاژ در شرایط بیباری برای سیستم تکفاز را 3 الی 5 درصد بالاتر از ولتاژ بار کامل تنظیم کنید. این مقدار در یک سیستم تکفاز 230 ولت AC است. اگر ولتاژ در حالت بیباری را دقیقا روی 220 ولت AC تنظیم کنید، در هنگام بار کامل ممکن است به 200 ولت سقوط کند. همچنین برای یک سیستم سه فاز مقدار ولتاژ بیباری را روی 400 ولت قرار دهید.
گام سوم: از Stability برای حذف نوسانی استفاده کنید
اگر ولتاژ خروجی ژنراتور نوسان دارد، یعنی رگولاتور نمیتواند تصمیم بگیرد که جریان تحریک را کم یا زیاد کند. برای حل این مشکل باید از Stability استفاده کنید. پیچ Stability را در گام های بسیار کوچک بچرخانید و سپس با اعمال و برداشتن یک بار کوچک رفتار گذرای ولتاژ را بررسی کنید. اگر نوسان بیشتر میشود، جهت چرخش Stability را عوض کنید. هدف رسیدن به سریعترین پاسخ ممکن بدون هیچ Over Shoot است. البته در مدلهای دیجیتالی این تنظیم از طریق منوی نرمافزاری انجام میشود.
گام چهارم: بار کوچکی را اعمال کنید
پس از حذف نوسان، زمان اضافه کردن بار فرا رسیده است. اولین بار بهتر است خیلی کوچک باشد. مهندسین با تجربه از یک لامپ 100 وات استفاده میکنند. اگر با اضافه شدن یک بار کوچک، ولتاژ سقوط میکند یا رگولاتور جریان تحریک کافی نمیدهد یا سیمپیچ تحریک ژنراتور مشکل دارد.
گام پنجم: بار را پله پله بالا ببرید
با فرض اینکه خروجی با اضافه شدن بار کوچکی مانند یک لامپ 100 وات سقوط نمیکند و حداکثر تغییرات نهایتا یک درصد است، زمان آن فرا رسیده که ژنراتور را عملیاتی کنید. اما بار را پله به پله افزایش دهید. ولی اگر با اضافه شدن هر پله ولتاژ ژنراتور مداوم افت میکند و برنمیگردد، AVR شما به درستی قابلیت جبران کنندگی ندارد. احتمالا یا تنظیم Stability اشتباه است یا از یک رگولاتور با جریان کم و نامناسب استفاده میکنید.
گام ششم: گرمای بدنه رگولاتور را بررسی کنید
با فرض اینکه همه چیز خوب پیش رفته و بار را تا مقدار متوسط بالا کشیدهاید، اما هنوز باید بررسی کنید که آیا رگولاتور تحت فشار کار میکند یا خیر؟ پس از 15 دقیقه کار تحت بار متوسط ژنراتور را خاموش کرده و با احتیاط و ترجیحا پشت دست مقدار دمای هیت سینک رگولاتور را حس کنید. اگر هیت سینک داغ نشده همه چیز طبیعی است. اما اگر خیلی داغ شده یا بار ژنراتور از حد مجاز رگولاتور بیشتر است و یا رگولاتور، جریان تحریک بالایی را تولید میکند. بهتر است سیمپیچ تحریک را مجددا بررسی کنید.
ولتاژ را همزمان با فرکانس چک کنید
هرگز در زمان تست بار ژنراتور فقط ولتاژ را چک نکنید، زیرا افت فرکانس میتواند مقدار افت ولتاژ را تشدید کرده و باعث اشتباه شما شود. در این صورت احتمالا مشکل را در رگولاتور جستجو میکنید، در حالیکه مقصر اصلی دور موتور است. مهندسین خبره از دو مولتی متر همزمان که یکی روی ولتاژ و دیگری روی فرکانس است، استفاده میکنند.
یک بار یکی از مشتریان که قصد خرید رگولاتور ژنراتور جدید داشت، با همین چالش مواجه شده بود. زیرا ولتاژ را روی 220 ولت تکفاز تنظیم کرده بود، اما فرکانس افت کرده و در مقدار حدودا 45 هرتز قرار میگرفت. در نتیجه رگولاتور آنها جریان تحریک را بالا میکشید تا ولتاژ را ثابت نگهدارد. همین نکته به ظاهر ساده باعث شده بود تا هیت سینک رگولاتور به شدت داغ کرده و بسوزد. بهتر است همیشه دور موتور را به شکلی تنظیم کنید که فرکانس در حالت بیباری روی 51 الی 52 هرتز باشد تا در بار کامل به سمت 50 هرتز افت کند.
اشتباهات رایج نصب رگولاتور ژنراتور
اشتباهات رایج در نصب AVR فاجعه بار هستند که اغلب به دلیل عجله، بیدقتی در سیمکشی یا اعتماد به حافظه به جای نقشه ناشی میشوند. اشتباهاتی که هر کدام میتوانند AVR را سوزانده و حتی به ژنراتور یا دیگر تجهیزات در واحد تولیدی آسیب بزنند.
جابجا بستن سیمهای +f و -f
این شایعترین اشتباه است. در این صورت پلاریته تحریک رگولاتور معکوس میشود. در برخی از رگولاتورها این اشتباه فورا باعث سوختن ترانزیستورهای خروجی میشود. در دیگر رگولاتورها نیز باعث شکلگیری نوسان شدید ولتاژ خروجی خواهد شد.
تنظیم ولتاژ بیباری دقیقا روی 220 ولت تکفاز یا 380 ولت سه فاز
اگر در زمان بیباری ولتاژ را دقیقا روی 220 ولت تکفاز یا 380 ولت سه فاز تنظیم کنید، با اعمال بار ممکن است به ولتاژهای خیلی پایینتر سقوط کند. در بهترین حالت، همیشه ولتاژ را در شرایط بیباری 2 الی 5 درصد بالاتر تنظیم کنید.
نصب رگولاتور بدون بررسی مقاومت سیمپیچ تحریک
اگر سیمپیچ تحریک ژنراتور اتصال کوتاه جزئی داشته باشد، مقاومت آن تا حدود 2 یا 3 اهم افت میکند. در نتیجه رگولاتور جریان بیشتری را میفرستد، داغ شده و نهایتا میسوزد. برای همین است که باید تا قبل از نصب رگولاتور ژنراتور حتما مقدار مقاومت بین +f و -f را اندازه بگیرید.
سخن پایانی: مطمئن هستید که هیچ قدمی را از قلم نیانداختهاید؟
نحوه نصب رگولاتور ژنراتور از آن کارهای مهندسی است که اگر درست انجام دهید، تا سالها بدون سروصدا برای شما کار میکند. اما اگر مراحل نصب را به درستی سپری نکنید، مشکل ساز میشود. در این مقاله مسیر نصب AVR را از آمادهسازی و سیمکشی تا تنظیمات نهایی مرور کردیم. حالا وقت آن است که با یک چک لیست ساده مطمئن شوید هیچ قدمی را از قلم نمیاندازید:
- قبل از شروع خازنهای تحریک ژنراتور را با مقاومت 100 اهم تخلیه کن.
- باتری استارت را قطع کن تا از برق گرفتگی یا استارت ناخواسته در حین کار جلوگیری شود.
- از اتصالات رگلاتور قدیمی عکس بگیرید.
- مقدار مقاومت بین +f و -f را اندازه بگیرید.
- سیمهای Sence را با دقت وصل کنید تا ولتاژ افزایش تصاعدی پیدا نکند.
- ولتاژ بیباری را ۲ الی ۵ درصد بالاتر یعنی ۲۳۰ ولت تکفاز و ۴۰۰ ولت سه فاز تنظیم کنید.
- تست بار را با یک مصرف کننده کوچک مانند لامپ ۱۰۰ وات آغاز کنید.
اگر این چک لیست برای شما مفید است، آن را برای همکارانتان معرفی کنید. همچنین اگر تجربهای از مراحل و نحوه نصب رگولاتور ژنراتور دارید، آن را در این صفحه با دیگر مهندسین به اشتراک بگذارید. دانش میدانی شما وقتی ارزشمند است که آن را منتقل کنید.
در سیستمهای صنعتی، انتخاب نوع مرجع اندازهگیری نیز اهمیت زیادی دارد. آشنایی با تفاوت فشار گیج و ابسولوت کمک میکند نوع صحیح تجهیز اندازهگیری فشار برای شرایط فرآیندی و مرجع فشار موردنظر انتخاب شود.
سوالات متداول
- اگر مقاومت سیمپیچ تحریک خیلی کم در حدود ۳ اهم است، آیا سیمپیچ اتصال کوتاه دارد؟
بله، یک اتصال کوتاه جزئی برقرار است. مقاومت سالم معمولاً ۱۰ الی ۱۰۰ اهم است. مقاومت زیر ۵ اهم یعنی سیمپیچ آسیب دیده و AVR در صورت راهاندازی خیلی زود میسوزد.
- در ژنراتورهای براشلس، چطور سالم بودن دیودهای چرخان را تست کنیم؟
سیمهای +f و -f را از روی AVR جدا کنید. مولتی متر را روی حالت دیود بگذارید و از طریق همین دو سیم تست کنید. در یک جهت باید مقدار 0.4 الی 0.7 را نشان دهد، اما در جهت مخالف باید بینهایت باشد.
- اگر ژنراتور به محض اتصال بار نوسان دارد، آیا فقط با تنظیم Stability برطرف میشود؟
اکثر این نوسانات با تنظیم Stability برطرف میشوند. ولی اگر همچنان برقرار است، خازنهای فیلتر خروجی رگولاتور یا دیودهای چرخان روتور را چک کنید.
