راهنمای جامع نحوه تشخیص رگولاتور از ترانزیستور

چگونه با اشتباه گرفتن رگولاتور و ترانزیستور یک برد کامل صنعتی در کمتر از یک ثانیه می‌سوزد؟ کافی است یک ترانزیستور TIP 122 را به اشتباه به جای رگولاتور 7805 روی مدار تغذیه ۱۲ ولت ببندید. در این صورت ولتاژ خروجی به جای ۵ ولت تثبیت شده تا ۱۱ ولت بالاتر رفته، میکروکنترلر و سنسورها بی‌صدا می‌سوزند. چقدر روش‌های تشخیص رگولاتور از ترانزیستور را می‌شناسید؟

برای تشخیص رگولاتور از ترانزیستور ابتدا شماره درج شده روی بدنه قطعه را بخوانید. عددهای 7805، 7812 یا LM 317 نشان دهنده رگولاتور هستند. در مقابل عددهایی مانند TIP 122، BC 547 و 2N 2222 یک ترانزیستور را نشان می‌دهند. اگر شماره‌ها ناخوانا هستند، از مولتی متر استفاده کنید. ولتاژ ترانزیستورها بین پایه‌های بیس – امیتر 0.6 الی 0.7 ولت است، در حالیکه رگولاتورها این الگوی ساده دیودی را ندارند. همچنین از تست منبع تغذیه نیز می‌توانید برای تشخیص ترانزیستور از رگولاتور استفاده کنید که در ادامه مقاله با جزئیات کامل بررسی خواهیم کرد.

تفاوت‌های اصلی رگولاتور و ترانزیستور

تشخیص رگولاتور از ترانزیستور یکی از مهارت‌های پایه‌ای در عیب‌یابی و تعمیر بردهای الکترونیکی است. اما شباهت‌های ظاهری این دو قطعه در پکیج‌های یکسان، تشخیص آنها از یکدیگر را حتی برای تعمیرکاران باتجربه دشوار می‌کند. بنابراین هنگام خرید رگلاتور باید به نکاتی توجه کنید. رگولاتورها و ترانزیستورها هر دو در پکیج‌های مشابهی مانند TO-92 یا TO-220 عرضه می‌شوند. هر دو سه پایه دارند و می‌توانند روی هیت سینک نصب شوند. اما از نظر عملکردی رگولاتور یک مدار مجتمع کامل با حفاظت‌های داخلی است و ترانزیستور تنها یک قطعه نیمه هادی است.

شما می توانید برای مشاهده انواع رگولاتور فروشگاه پیکاتک را بررسی کنید.

رگولاتور چیست؟

رگولاتور یک مدار مجتمع کامل است که ولتاژ ورودی متغیر را گرفته و یک ولتاژ خروجی ثابت و تثبیت شده تولید می‌کند. مثلاً ورودی ۱۲ ولت DC را می‌گیرد و خروجی ۵ ولت ثابت DC را تحویل می‌دهد. رگولاتورها معمولاً دارای حفاظت‌های داخلی مانند محدودیت جریان و قطع حرارتی هستند.

ترانزیستور چیست؟

ترانزیستور یک قطعه نیمه هادی سه پایه است که به عنوان سوئیچ یا تقویت کننده ولتاژ کار می‌کند. جریان کوچکی که به بیس (BJT) یا ولتاژ کوچکی که به گیت (Mosfet) اعمال می‌شود تا جریان بزرگتری را بین کلکتور و امیتر (درین و سورس) کنترل نماید. ترانزیستورها خودشان ولتاژ را تثبیت نمی‌کنند، بلکه فقط جریان را براساس سیگنال ورودی کم یا زیاد می‌کنند.

همچنین بخوانید: فرق فلومتر و فلورگولاتور

تفاوت در خروجی رگولاتور و ترانزیستور

رفتار خروجی مهمترین پارامتر تشخیص رگولاتور از ترانزیستور است. اگر به ورودی یک رگولاتور 7805 ولتاژ ۹ تا ۱۲ ولت بدهید، خروجی آن دقیقاً ۵ ولت DC است، حتی اگر ورودی نوسان داشته باشد. ولی رفتار خروجی در ترانزیستور کاملاً متفاوت است. اگر به کلکتور ترانزیستور ولتاژ دهید، تا زمانیکه سیگنال بیس در کار نباشد، خروجی اصلاً روشن نمی‌شود. در واقع رگولاتور مستقل کار می‌کند، اما ترانزیستور منتظر فرمان می‌ماند.

تفاوت در طراحی داخلی رگولاتور و ترانزیستور

هر رگولاتور به تنهایی یک IC کامل با دهها ترانزیستور داخلی است. مدار مرجع ولتاژ و فیدبک به همراه مدارهای حفاظتی و تثبیت کننده همگی در برد الکترونیکی کوچک رگولاتور قرار دارند. ترانزیستور فقط یک پیوند نیمه هادی ساده است. به همین دلیل رگولاتورها را نمی‌توان مانند ترانزیستورها با یک تست دیود ساده ارزیابی کرد، زیرا ساختار داخلی رگولاتور بسیار پیچیده‌تر از ترانزیستور است.

تفاوت در کاربرد رگولاتور و ترانزیستور

رگولاتور و ترانزیستور هر دو در یک برد الکترونیکی حضور دارند، اما با اهداف کاملاً متفاوتی به کار گرفته می‌شوند. رگولاتورها در مسیر تغذیه برد نصب شده و ولتاژ را برای تمام قطعات آماده می‌کنند. در مقابل ترانزیستورها در مسیر کنترل نصب شده و با فرمان گرفتن از IC می‌توانند بار و رله‌ها را روشن و خاموش کنند.

کاربرد رگولاتور

رگولاتور در مسیر مدار تغذیه است. اگر روی برد قطعه‌ای دیدید که ورودی آن به خروجی آداپتور یا باتری وصل است و همچنین خروجی آن مستقیماً به پایه VCC میکروکنترلر یا آسی‌های مدار می‌رود، بدون شک رگولاتور است. زیرا رگولاتورها همیشه بین منبع تغذیه خام و مدار اصلی قرار می‌گیرند و کار آنها تامین ولتاژ پایدار برای دیگر قطعات برد الکترونیکی است.

به عنوان مثال اگر برد آداپتور ۱۲ ولت را باز کنید، اولین قطعه که بعد از برق ورودی نصب شده یک رگولاتور 7805 یا 7812 است. در این مدار ساده ورودی رگولاتور ولتاژ ۱۲ ولت آداپتور را به خروجی ثابت ۵ ولت برای میکروکنترلر و یا سنسورهای دمایی و… تبدیل می‌کند. البته رگولاتورها کاربردهای گسترده‌ای دارند:

• طراحی مدار تغذیه میکروکنترلرها
• طراحی مدارات شارژ باتری‌ها
• تقویت کننده در مدارات صوتی و آنالوگی
• تجهیزات برق صنعتی و PLC ها
• طراحی ماژول‌های مخابراتی
• مدارات خودرویی
• و…

کاربرد ترانزیستور

ترانزیستور در مسیر فرمان‌های برد الکترونیکی قرار دارد. اگر یک برد را باز می‌کنید و قطعه‌ای دیدید که پایه میانی یا گیت آن از یک میکروکنترلر یا آی سی فرمان می‌گیرد و در عین حال خروجی این قطعه یک رله، LED پرقدرت یا حتی موتوری کوچک است، قطعاً یک ترانزیستور است. ترانزیستور در مدارات مانند یک کلید الکترونیکی عمل می‌کند. زیرا منتظر می‌ماند تا میکروکنترلر یا آی سی فرمان روشن و خاموش شدن را صادر نماید. به عنوان مثال اگر همان برد منبع تغذیه ۱۲ ولت را نگاه کنید، احتمالاً ترانزیستورهای قدرت را روی هیت سینک‌های بزرگ می‌بینید که خروجی را سوئیچ می‌کنند. البته ترانزیستورها کاربردهای متنوع زیادی دارند:

• سوئیچ کردن بارها در مدارات قدرت
• تقویت سیگنال‌های صوتی
• طراحی مدارات درایو LED
• طراحی منابع تغذیه سویچینگ
• مدارات منطقی و کامپیوتری
• طراحی سنسورها و آشکارسازها
• و…

چگونه با لمس قطعه روی برد، رگولاتور یا ترانزیستور را تشخیص دهید؟

اگر برد الکترونیکی را باز می‌کنید و قطعه‌ای روی هیت سینک نشسته که در حالت آماده به کار هم گرم است، به احتمال قوی یک رگولاتور است. زیرا رگولاتور دائماً اختلاف ولتاژ ورودی و خروجی را به گرما تبدیل می‌کند، حتی زمانیکه مدار هیچ باری نمی‌کشد.

هر زمان که قصد بررسی بردی را داشته باشم، با لمس یک ثانیه‌ای رگولاتورها را از ترانزیستورها تشخیص می‌دهم. زیرا وقتی برد فعال است، حتی در حالت بی‌باری دمای رگولاتور در حدود ۵۰ درجه سانتیگراد است. اما ترانزیستور زمانی گرم می‌شود که فعال شده و جریان بکشد. توصیه می‌کنم که این تست ساده را هر بار و قبل از تعویض قطعه داخل برد انجام دهید. برد را روشن کنید و برای ۳۰ ثانیه صبر کنید و سپس با نوک انگشت دمای قطعه‌ها را چک کنید. اگر قطعه‌ای با سه پایه روی هیت سینک حتی در حالت بی باری یا آماده به کار نیز گرم می‌شود، احتمالا رگولاتور است. اما این یک تست قطعی نیست، زیرا یک ترانزیستور قدرت نیز می‌تواند در حالت کار دائمی همیشه داغ باشد. این تست را با احتیاط انجام دهید، زیرا ممکن است دمای قطعه خصوصاً در بردهای قدرت تا فراتر از ۱۰۰ درجه سانتیگراد برسد.

دو راهکار ساده برای تشخیص روی بردهای سوخته

ولی ممکن است بپرسید که اگر قطعه مثلاً رگولاتور یا ترانزیستور سوخته باشد، قطعاً کار نمی‌کند تا از روی حرارت ماهیت آنها را تشخیص دهید. در این صورت باید چه کار کرد؟ پاسخ خیلی ساده است و کافی است مسیر برد را دنبال کنید. دو راهکار دارید:

راهکار اول: مسیرهای روی برد را دنبال کنید

اگر پایه خروجی قطعه به چندین آی سی مختلف منشعب شده باشد، قطعاً رگولاتور است. اما اگر فقط به سمت یک مصرف کننده می‌رود با یک ترانزیستور مواجه هستید. در تمام پروژه‌های تعمیراتی همواره ذره‌بین به دست مسیرهای خروجی قطعه را دنبال می‌کنم. رگولاتورها مانند یک شاهراه تغذیه هستند که به سمت چندین مقصد می‌روند. اما ترانزیستورها مانند سوئیچ صرفاً به یک خروجی منتهی می‌شوند. همین بررسی ساده در ۲۰ ثانیه کاملاً ساده‌تر از کار ۱۰ دقیقه‌ای با مولتی متر است.

راهکار دوم: آیا خازنی در اطراف قطعه وجود دارد؟

می‌توانید خازن‌های اطراف قطعه را چک کنید. اگر در برد دو خازن الکترولیتی در اطراف قطعه هستند، به احتمال زیاد رگولاتور است. زیرا رگولاتورها برای پایداری به یک خازن در ورودی و یک خازن دیگر در خروجی نیاز دارند. بدون این خازن‌ها نوسان کرده و ولتاژ خروجی آنها پر از ریپل می‌شود. ولی ترانزیستورها این خازن‌ها را در اطراف خود ندارند. اما این قاعده استثنا هم دارد. برخی رگولاتورهای مدرن با خازن های کوچک سرامیکی کار می‌کنند و یا ترانزیستورهای ماسفت در منابع تغذیه سوئیچینگ در اطراف خود خازن الکترولیتی دارند.

روش‌های تشخیص رگولاتور و ترانزیستور خارج از برد

تشخیص رگولاتورها از ترانزیستورها مهارتی است که هر تکنسین الکترونیک باید بر آن کاملاً مسلط شود. زیرا این دو قطعه با ظاهر مشابه، کارکردهای متفاوتی دارند که اگر اشتباه گرفته شوند، ممکن است به سوختن کل برد منجر شود. در یک کارگاه شلوغ یا زمانی که نقشه برد را در دسترس ندارید و یا قطعه الکترونیکی را بدون هیچ دیتاشتی در دست گرفته‌اید، باید بتوانید به سرعت و خیلی ساده ماهیت آن را تشخیص دهید. روش‌های گوناگونی برای این کار وجود دارد:

• خواندن شماره قطعه
• تست با مولتی متر در حالت دیود
• تست با مولتی متر در حالت مقاومت
• تست با منبع تغذیه

تشخیص از طریق خواندن شماره قطعه

خواندن شماره درج شده روی بدنه قطعه سریع‌ترین و مطمئن‌ترین روش تشخیص رگولاتور از ترانزیستور است، به شرط آنکه بدانید کدام شماره‌ها به کدامیک از خانواده‌ها تعلق دارند و یا بتوانید کدهای ناخوانا را درست تفسیر کنید.

کدخوانی رگولاتورها

اگر روی بدنه قطعه یکی از شماره‌های 78XX را دیدید، قطعاً آن قطعه رگولاتور است. مواردی مانند 7805، 7809 و یا 7812 رگولاتورهای ولتاژ مثبت هستند که دو رقم آخر آنها ولتاژ خروجی را نشان می‌دهد.

کدهای 79XX نیز همگی رگولاتور هستند که در خانواده ولتاژ منفی قرار دارند. مثلاً 7905 و یا 7912 از این سری است که دو رقم آنها مقدار ولتاژ ثابت خروجی را نشان می‌دهد. کدهایی از قبیل سری 1117 در دسته‌بندی رگولاتورهای کم مصرف قرار گرفته و LM ها نیز رگولاتورهایی متغیر هستند که با دو مقاومت خارجی می‌توان ولتاژ خروجی آنها را تنظیم کرد. جدول زیر برای بررسی کامل کدخوانی رگولاتورها است:

کدخوانی ترانزیستور

اگر روی بدنه قطعه یکی از شماره‌ها با عبارت 2N دیدید، آن قطعه قطعاً یک ترانزیستور BJT است. قطعات با کد 2N3906، 2N3904 و 2N2222 از این موارد هستند. همچنین اگر با کد BC آغاز شود، ترانزیستورهای BJT با استاندارد اروپایی و کم نویز هستند که کاربردی گسترده در مدارات صوتی و تقویت کننده‌ها دارند. کدهای BC548 و یا BC557 از این موارد است. عبارت‌های TIP، TO و IRF نیز هر کدام یک مدل ترانزیستور خاص محسوب می‌شوند. در جدول زیر کدخوانی انواع ترانزیستور را دسته‌بندی کرده‌ایم:

پکیج چیست؟ چه تاثیری برای تشخیص ترانزیستور و رگولاتور دارد؟

پکیج (Package) همان شکل فیزیکی و ابعاد بدنه قطعه یا همان قالبی است که تراشه سیلیکونی داخل آن قرار می‌گیرد و پایه‌ها بیرون زده‌اند. هر پکیج یک اسم استاندارد و ابعاد مشخص دارد که دقیقاً برای استفاده در بردهای الکترونیکی طراحی شده است. مشکل تشخیص رگولاتور و ترانزیستورها در همین شکل ظاهری یکسان آنها است. پس بهتر است که بیشتر با پکیج‌های استاندارد طراحی این قطعات آشنا شوید:

پکیج TO-92

یک بدنه پلاستیکی کوچک نیم دایره با سه پایه است که شبیه به نیم کپسول طراحی می‌شود. ترانزیستورهای سیگنال کوچک مانند N2222 و یا BC547 را با این پکیج می‌سازند.

پکیج TO-220

یک بدنه مستطیلی پهن با یک بست فلزی در بالا که سوراخی برای پیچ شدن روی هیت سینک دارد. رگولاتورهای TIP و ترانزیستورهای سری 78 را با این پکیج می‌سازند.

پکیج TO-3

یک بدنه فلزی گرد بزرگ است که دو پایه دارد. بدنه این پکیج‌ها پایه سوم محسوب می‌شود. برخی از ترانزیستورهای قدیمی را با این نوع پکیج می‌ساختند.

پکیج SOT

یک بدنه مستطیلی کوچک مخصوص نصب سطحی است. اکثر رگولاتورها مانند سری AMS را با این پکیج می‌سازند که روی برد چسبیده و پایه‌ها لحیم می‌شوند.

کدام پکیج‌ها در ترانزیستور و رگولاتور مشترک است؟

همه رگولاتورها و ترانزیستورها عیناً شبیه یکدیگر نیستند. فقط در برخی پکیج‌ها این دو قطعه شباهت‌های بسیار زیادی به یکدیگر دارند. بیشترین اشتباه در پکیج TO-220 رخ می‌دهد. جاییکه رگولاتورهای پرکاربرد 7805 و ترانزیستورهای TIP 122 را دقیقاً هم شکل طراحی می‌کنند. هر دو سه پایه دارند که با بست فلزی برای هیت سینک طراحی شده و می‌توانند روی هیت سینک‌های بزرگتر پیچ شوند.

پکیج‌های TO با بدنه نیم دایره مشکی (رگولاتور LOS و ترانزیستور BC547) با پکیج SOT (رگولاتورهای سری AMS و ترانزیستورهای ماسفت SMD) نیز چنین شرایط طراحی مشابهی دارند.

روش تست با مولتی متر در حالت دیود

تست دیود با مولتی متر مطمئن‌ترین روش تشخیص رگولاتور از ترانزیستور BJT است. زیرا ترانزیستورها مانند دو دیود پشت به پشت رفتار می‌کنند، اما رگولاتورها این الگو را ندارند. هر چند این تست موارد استثنا نیز دارد. مانند ترانزیستورهای ماسفت که الگوی دو دیود پشت به پشت را نشان نمی‌دهند. پس اگر در این روش الگوی دیودی را پیدا نکنید، قطعه می‌تواند یک رگولاتور یا یک ماسفت باشد. برای انجام این تست باید مولتی متر را روی حالت دیود بگذارید و شرایط زیر را بررسی کنید:

تست دیود ترانزیستور NPN

• پراپ مثبت مولتی متر را روی پایه بیس و پراپ منفی را روی امیتر ببندید. باید نمایشگر عدد 0.6 الی 0.7 ولت را نشان دهد.
• پراپ مثبت را روی بیس و پراپ منفی را روی کلکتور بگذارید. در این صورت مولتی متر باید مقدار 0.6 الی 0.7 ولت را نشان دهد.
• پراپ‌ها در تمام حالت‌های دیگر یا در حالتی که پایه‌های بیس و امیتر یا کلکتور و بیس را جابجا می‌کنید، باید عدد بی‌نهایت (OL) را نشان دهد. اما اگر هر دو جهت صفر یا عدد خیلی پایین را نشان می‌دهد، ترانزیستور اتصال کوتاه است.

تست دیود ترانزیستور PNP

• پراپ منفی را روی بیس و پراپ مثبت را روی امیتر بگذارید. نمایشگر مولتی متر باید عددی بین 0.6 الی 0.7 ولت را نشان دهد.
• پراپ منفی را روی بیس و پراپ مثبت را روی کلکتور قرار دهید. نمایشگر باید عدد 0.6 الی 0.7 ولت را نمایش دهد.
• پراپ‌ها در تمام حالت‌های دیگر و یا برعکس حالت اول فقط عبارت OL (بی‌نهایت) را نشان می‌دهند. همچنین بین کلکتور و امیتر در هر دو جهت باید عبارت OL (بی‌نهایت) را مشاهده کنید.

تست رگولاتور در حالت دیود

رگولاتور الگوی منظم دو دیود پشت به پشت را ندارد. وقتی پراپ‌ها را دو به دو به پایه‌های رگولاتور متصل کنید، هیچ الگوی رفتاری مشخصی دیده نمی‌شود. ممکن است بین برخی پایه‌ها ولتاژ 0.5 الی 0.8 ولت را ببینید، اما این الگوی منظم و تکرار شونده نیست. همچنین بین ورودی و خروجی یک رگولاتور در یک جهت مقاومت چند کیلو اهمی و در جهت دیگر مقدار بی‌نهایت (OL) قرار دارد.

نکته فنی: در تست دیود عجله نکنید!

هرگز قطعه را بلافاصله بعد از خاموش کردن برد تست نکنید. زیرا خازن‌های روی برد ممکن است هنوز شارژ داشته باشند و ولتاژ باقیمانده هم نتیجه تست را خراب می‌کند. از طرفی این ولتاژ باقیمانده در خازن‌ها می‌تواند به مولتی متر آسیب بزند. بهتر است ۳۰ ثانیه صبر کنید تا خازن‌ها تخلیه شوند. یکی از همکاران می‌گفت یک بار برای تعمیر یک منبع تغذیه سوئیچینگ عجله کرده و بلافاصله بعد از خاموش کردن برد برای تست دیود روی یک ماسفت اقدام کرده است. این در حالی بود که برد یک خازن ۴۷۰ میکروفاراد داشته که احتمالاً ولتاژی تا فراتر از ۳۰۰ ولت DC را در خود ذخیره کرده بود. فیوز مولتی متر در اثر همین اشتباه سوخته بود!

روش تست با مولتی متر در حالت مقاومت

تست مقاومت با مولتی متر یک روش سریع برای تشخیص رگولاتور از ترانزیستور است. رگولاتورها بین خروجی و زمین مقاومت نسبتا پایینی دارند و چند صد اهم تا چند کیلو اهم را نشان می‌دهند. در حالیکه ترانزیستور سالم بین کلکتور و امیتر مقاومت بسیار بالایی دارد. برای اجرای این تست دستورالعمل زیر را اجرا کنید:

تست مقاومتی رگولاتور

مولتی متر را روی رنج ۲۰ کیلو اهم بگذارید و سپس تست کنید. در این حالت کافی است مقدار مقاومت بین پایه خروجی و زمین رگولاتور را اندازه‌گیری کنید. اگر این مقاومت خیلی کم در حد چند صد اهم تا چند کیلو اهم است، قطعاً آن قطعه یک رگولاتور است. زیرا بین کلکتور و امیتر ترانزیستورهای BJT در هر دو طرف مقاومت بسیار بالا (OL) قرار دارد، مگر اینکه ترانزیستور خراب باشد.

تست مقاومتی در ترانزیستور BJT

در این تست پروپ‌ها را یک بار در جهت مستقیم و یک بار دیگر برعکس روی بیس به امیتر و بیس به کلکتور بگذارید. در جهت مستقیم یعنی زمانیکه در ترانزیستور NPN پروپ قرمز روی بیس است و یا برای ترانزیستور PNP پروب مشکی روی بیس است، مقاومت باید چند کیلو اهم باشد. اما در جهت معکوس این مقاومت بی‌نهایت می‌شود. اگر در هر دو جهت مقاومت پایین مشاهده کردید، قطعاً ترانزیستور شما سوخته است.

تست مقاومتی گیت ماسفت

بین گیت و سورس یک ماسفت سالم باید مقاومت بی‌نهایت شود. گیت مانند یک خازن عمل می‌کند و اگر مقاومت پایین دیدید، قطعاً ماسفت شما سوخته است. اما در بین پایه‌های درین و سورس ماسفت به خاطر عملکرد دیود داخلی، در یک جهت مقاومت پایین چند کیلو اهمی و در جهت دیگر مقاومت بسیار بالای بی‌نهایت (OL) قرار دارد.

نکته فنی: تست مقاومت را روی برد خاموش انجام دهید!

هرگز تست مقاومت را روی برد روشن انجام ندهید. مولتی مترها در حالت مقاومتی، خودشان ولتاژ کوچکی به مدار اعمال می‌کنند و اگر برد روشن باشد، ولتاژ خارجی به مولتی متر بر می‌گردد و فیوز آن را می‌سوزاند. بهتر است همیشه اول برد را خاموش کنید و سپس به مدت ۳۰ ثانیه صبر کنید تا خازن‌ها کاملاً تخلیه شوند. حالا وقت آن است که تست مقاومت را اجرا کنید.

یادتان باشد که اگر دو پایه از قطعه روی برد به هم اتصال کوتاه دارند، باید قطعه را از مدار خارج کنید و بیرون از برد تست را اجرا کنید. زیرا مسیرهای مسی و قطعات اطراف ممکن است نتیجه تست را کاملاً برعکس نشان دهند. بارها دیده‌ام که تکنسین‌ها یک ترانزیستور کاملاً سالم را به خاطر تست روی برد، خراب تشخیص داده و آن قطعه را دور انداخته‌اند. در حالیکه مشکل از یک مقاومت موازی یا مسیری مشترک بوده است.

روش تست با منبع تغذیه

تست با منبع تغذیه مستقیم‌ترین روش برای تایید سلامت رگولاتور است. اگر ولتاژ نامی روی خروجی ظاهر شود، رگولاتور شما سالم است و اگر هیچ ولتاژی تولید نمی‌شود یا آن قطعه معیوب است و یا آن را با یک ترانزیستور اشتباه گرفته‌اید. برای اجرای این تست مراحل زیر را سپری کنید:

1. ولتاژ ورودی را دو تا سه ولت بالاتر از ولتاژ نامی رگولاتور تنظیم کنید.
2. پایه‌ها را تشخیص داده و محکم وصل کنید. پایه یک را به عنوان ورودی، پایه دو را برای زمین و پایه ۳ را به عنوان خروجی قرار دهید.
3. مولتی متر را روی ولتاژ DC بگذارید و مقدار ولتاژ بین پایه خروجی و زمین را اندازه‌گیری کنید. اگر دقیقاً با ولتاژ نامی برابر است، قطعاً یک رگولاتور است.
4. ترانزیستور بدون مدار بایاس هیچ ولتاژی را تولید نمی‌کند. اگر همین تست را به اشتباه روی یک ترانزیستور اجرا کنید، مادامیکه ورودی ولتاژ را به کلکتور داده و بیس را آزاد بگذارید، خروجی امیتر صفر است. زیرا ترانزیستور بدون سیگنال بیس کار نمی‌کند.

توصیه فنی: حتماً قبل از تست محدودیت جریان را اعمال کنید

هرگز بدون تنظیم محدودیت جریان، رگولاتور را با منبع تغذیه تست نکنید. زیرا اگر خروجی رگولاتور اتصال کوتاه باشد، قطعه در عرض چند ثانیه آنچنان داغ می‌شود که بوی تند سوختن پلاستیک فضا را پر می‌کند و پکیج آن شروع به ذوب شدن می‌کند. من یک بار برای تست رگولاتور 7805 همین اشتباه را مرتکب شده‌ام و Current Limit را نادیده گرفته بودم. اول همه چیز عادی بود، اما ناگهان بوی تندی پیچید و دود سفیدی از قطعه بلند شد. در مدت کوتاه چند ثانیه بدنه پلاستیکی پکیج رگولاتور مثل آدامس آب شده بود!

جمع‌بندی

تشخیص رگولاتور از ترانزیستور در نگاه اول یک مسئله فنی کوچک به نظر می‌رسد، اما در میدان تعمیرات همین تصمیم ساده می‌تواند مرز بین یک تعمیر موفق یا یک فاجعه تمام عیار شود.

وقتی پشت یک برد الکترونیکی نشسته‌اید و یک قطعه سوخته را از مدار خارج می‌کنید، یادتان باشد که تشخیص غلط می‌تواند سطح ولتاژ ۵ ولت برد را تا ۱۲ ولت بکشاند و عملاً میکروکنترلر‌های ارزشمند را بسوزاند. ولی برای تشخیص درست نیازی به ابزارهای گران قیمت یا تکنیک‌های پیچیده ندارید. با یک مولتی متر ساده، کمی دقت و چند روش تست به سرعت این قطعات را از هم تشخیص می‌دهید. هر کدام از این روش‌ها آنقدر ساده هستند که بعد از چند بار تکرار، بدون فکر کردن هم اجرا می‌کنید. اگر شما هم تجربه‌ای از اشتباه گرفتن رگولاتور و ترانزیستور دارید، تجربیات خود را در این صفحه با دیگر مهندسین در میان بگذارید. هر تجربه شما می‌تواند درسی ارزشمند برای جامعه مهندسی ایران باشد.

سوالات متداول

• اگر شماره قطعه را در اینترنت پیدا نکنیم، چطور می‌توان فهمید که رگولاتور است یا ترانزیستور؟

در این صورت اجرای تست دیود بهترین پیشنهاد است. اگر سطح ولتاژ بین 0.6 الی 0.7 ولت را مشاهده کردید، آن قطعه یک ترانزیستور است.

• اگر یک ترانزیستور در مداری به صورت موازی با یک رگولاتور بسته شده باشد، چطور می‌توان نقش هر کدام را جداگانه تشخیص داد؟

مسیر برد را دنبال کنید. رگولاتور به چند مصرف کننده می‌رود و ترانزیستور فقط یک مصرف کننده دارد.

• اگر یک رگولاتور ولتاژ خروجی دارد، اما به محض اتصال بار ولتاژ آن افت می‌کند، آیا خراب است؟

خیر، آن رگولاتور خراب نیست. بلکه یا خازن خروجی خشک شده و یا ترانزیستور در خروجی از منبع تغذیه رگولاتور بزرگتر است.

• در مدارات قدیمی که شماره‌های منسوخ یا مخدوش دارند، چه روشی را پیشنهاد می‌کنید؟

تست با منبع تغذیه بهترین روش است. اگر ولتاژ به ورودی بدهید و خروجی ۵ وات ثابت بگیرید، قطعه رگولاتور است. اگر خروجی نگیرید، آن قطعه ترانزیستور است.