کالیبراسیون و تنظیم پرشر ترانسمیتر فرایندی است که طی آن مقدار فشار اندازهگیریشده و سیگنال خروجی ترانسمیتر با یک مرجع دقیق مقایسه و در صورت وجود خطا اصلاح میشود. حتی یک انحراف کوچک در اندازهگیری فشار میتواند باعث نمایش نادرست وضعیت خط، عملکرد اشتباه سیستم کنترل و افزایش ریسک آسیب به تجهیزات شود. برای کالیبره کردن پرشر ترانسمیتر ابتدا تست As-Found در چند نقطه از رنج انجام میشود؛ سپس خطا، تکرارپذیری و وضعیت خروجی 4 تا 20 میلیآمپر بررسی شده و در صورت نیاز تنظیمات Zero و Span انجام میگیرد. در ترانسمیترهای هوشمند ممکن است Sensor Trim، Output Trim، Damping و Transfer Function نیز تنظیم شوند. خطای ترانسمیتر میتواند عملکرد کنترل ولو و شیر برقی را نیز مختل کند.
در این آموزش جامع، مراحل کالیبراسیون ترانسمیتر فشار، تجهیزات موردنیاز، نحوه اعمال فشار مرجع، ثبت نتایج و تنظیم صحیح ترانسمیتر بهصورت گامبهگام بررسی میشود.
ابزارهای مورد نیاز برای کالیبراسیون ترانسمیتر فشار
تنظیمات ترانسمیتر فشار باید مطابق استانداردهای بینالمللی مانند IEC 60770 یا ISA-7501 انجام شود تا قابلیت ردیابی (Traceabibity) به مراجع ملی و بینالمللی را داشته باشد. طبق این استانداردها، مرجع فشار مورد استفاده باید حداقل ۴ برابر دقیقتر از دستگاه تحت تست باشد و تمام ابزارهای اندازهگیری از گواهی کالیبراسیون معتبری استفاده کنند. برای کالیبراسیون ترانسمیتر فشار به ابزارهای زیر نیاز دارید:
کالیبراتور فشار یا تستر وزنه مرده
این دستگاه مرجع فشار شما است که باید حداقل ۴ برابر دقیقتر از ترانسمیتر تحت تست باشد. یعنی اگر ترانسمیتر شما دارای کلاس دقت 0.1 درصد است، باید از کالیبراتوری استفاده کنید که کلاس دقت آن 0.025 درصد است. اگرچه تستر وزنه مرده دقیقترین گزینه است، اما برای کاربردهای میدانی استفاده از کالیبراتورهای پرتابل دیجیتالی بهتر هستند.
مولتی متر دیجیتالی
خروجی آنالوگ ترانسمیترها به شکل هارت ۴ الی ۲۰ میلی آمپر است. لذا باید از یک مولتی متر با قابلیت اندازهگیری میلی آمپر و دقت 0.01 استفاده کنید. البته برخی از تجهیزات کالیبراتور دارای قابلیت اندازهگیری mA هستند. در این صورت دیگر نیازی به مولتی متر دیجیتالی نخواهید داشت.
منبع تغذیه ۲۴ ولت DC
تقریباً تمام ترانسمیترهای موجود در صنعت ایران از نوع ۲ سیمه با منبع تغذیه ۲۴ ولت DC هستند. اما اگر کالیبراتور شما منبع تغذیه داخلی دارد، دیگر نیازی به تهیه منبع جداگانه نیست. در غیر این صورت حتماً از یک منبع تغذیه ۲۴ ولت DC با نویز پایین استفاده کنید.
پمپ دستی فشار
در هنگام تنظیم نیاز به شبیهسازی فشار است و این کار را با استفاده از پمپ دستی فشار انجام میدهید. اما برای فشارهای پایین تا حداکثر ۴۰ بار استفاده از پمپ دستی پنوماتیکی کافی است. ولی برای فشارهای بالاتر باید از پمپهای دستی هیدرولیکی استفاده کنید. این پمپ باید دارای شیر تنظیم دقیق برای کنترل فشار در حد 0.1 درصد باشد.
شیلنگ و اتصالات
حتماً از شیلنگهای فشار قوی با حداقل انبساط برای تنظیم ترانسمیتر فشار استفاده کنید. شیلنگهای معمولی پلاستیکی در فشار بالا باد میکنند و خطای قابل توجهی ایجاد خواهد شد.
چطور مقدار مجاز نشتی اتصالات را چک کنید؟
حتماً قبل از آغاز کالیبراسیون تمام اتصالات را با تست فشار ۱۱۰ درصد ترانسمیتر امتحان کنید. تست با آب و صابون اصلاً کافی نیست، زیرا فقط نشتیهای بزرگ را نشان میدهد. اگر در تست فشار ۱۱۰ درصد مقدار فشار در ۳۰ ثانیه بیش از 0.1 درصد افت کند، نشتی قابل توجهی وجود دارد و نباید کالیبراسیون را آغاز کنید. یک بار خود من در یکی از پروژههای میدانی بیش از ۲ ساعت با نتایج عجیبی کلنجار میرفتم. زیرا خطای ترانسمیتر در محدودهی ۵۰ درصد 0.3 میلی آمپر بود، اما در محدوده 100 درصد هیچ خطایی نشان نمیداد. در آخر متوجه شدیم که واشر مسی بین پمپ و ترانسمیتر ترک مویی داشت که فقط در فشارهای متوسط نشتی میداد.
مراحل تنظیم ترانسمیتر فشار
کالیبراسیون ترانسمیتر فشار یک فرآیند ۵ مرحلهای است که باید آن را مطابق استاندارد IEC 60770 انجام دهید. این استاندارد الزام میکند که ترانسمیتر قبل از هرگونه تنظیم ابتدا در ۵ نقطه صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و 100 درصد محدوده در مسیر رفت و برگشت تست شود. سپس میتوانید نقطهی صفر و Span را تنظیم کنید. اجرای ترتیب مراحل تنظیمات ترانسمیتر فشار الزامی است، در غیر این صورت کل کالیبراسیون به هم میریزد. این مراحل به شکل گامبهگام به قرار زیر هستند:
- آمادهسازی و بررسی اولیه
- ثبت AS-Found
- تنظیم Zero (نقطه صفر)
- تنظیم Span (عملکرد در ۱۰۰ درصد)
- تست AS-Left (کارهای بعد از تنظیم)
1) آمادهسازی و بررسی اولیه ترانسمیتر
قبل از اینکه حتی به پیچ تنظیم Zero ترانسمیتر دست بزنید، باید آن را برای آغاز کالیبراسیون آماده کنید. اگر ترانسمیتر را از خط جدا کردهاید، بهتر است که آن را به کارگاه بیاورید و بگذارید تا حداقل ۲ ساعت با دمای محیط هم دما شود. ترانسمیتری که از روی خط بخار ۲۰۰ درجه جدا کردهاید، قطعاً بلافاصله در محیط کارگاه با دمای ۲۵ درجه نتایج دقیقی را نشان نمیدهد. همچنین قبل از شروع، یک بار اتصالات را با فشار حداکثر محدوده اندازهگیری ترانسمیتر تست کنید و بعد از تخلیه فشار، دوباره صفر را بررسی کنید. زیرا گاهی نشتیها فقط در فشار بالا خودشان را نشان میدهند و در فشار پایین کاملاً آببند هستند. در هر صورت جدول زیر یک چک لیست آمادهسازی ترانسمیتر تا قبل از آغاز کالیبراسیون است:
| چک لیست کارها | توضیحات فنی |
| جداسازی از فرایند | – شیرهای ایزوله را ببندید و فشار داخلی ترانسمیتر را تخلیه کنید.
– روی منیفولد باید شیر Block را بسته و Equalize را باز کنید. |
| تست نشتی اتصالات | – فشار را به ۱۱۰ درصد محدوده برسانید و ۳۰ ثانیه صبر کنید.
– افت فشار بیش از 0.01 درصد به معنای نشتی است. |
| گرم سازی | – ترانسمیتر را برای ۱۵ الی ۳۰ دقیقه روشن بگذارید تا به پایداری حرارتی برسد.
– در هوای سرد این زمان حداقل ۴۵ دقیقه است. |
| بررسی حلقه جریان | – چک کنید منبع 24 ولت DC پایدار باشد.
– مولتی متر را در مدار ۴ الی ۲۰ میلی آمپر به شکل سری قرار دهید. |
| ثبت پیکربندی فعلی | – قبل از هر تغییر محدودههای فعلی فشار (LRV و URV) را ثبت کنید.
– این یادداشتها تنها راه بازگشت به وضعیت قبلی هستند. |
| همدمایی با محیط | – اگر ترانسمیتر از خطی داغ جدا شده تا ۲ ساعت صبر کنید.
– تست فوری نتایج غلطی را نشان میدهد. |
2) تست AS-Found
تست AS-Found در واقع ثبت وضعیت ترانسمیتر قبل از هر گونه تنظیم است تا مشخص شود که چقدر از شرایط کالیبراسیون خارج شده و آیا اصلاً نیازی به تنظیم دارد یا خیر؟ این تست مبنای تصمیمگیری شما برای ادامه یا توقف کالیبراسیون است. روش اجرای تست AS-Found در تنظیم ترانسمیتر فشار به قرار زیر است:
اندازهگیری فشار در ۵ نقطه مسیر رفت
ابتدا ۵ نقطه مانند صفر، ۲۵، 50، ۷۵ و 100 درصد را در مسیر رفت انتخاب کرده و فشار را در این نقاط به صورت صعودی اندازهگیری کنید. در هر نقطه باید صبر کنید تا قرائت کاملاً پایدار شود. اگر Damping ترانسمیتر بالا تنظیم شده، برای حداقل ۶۰ ثانیه صبر کنید و سپس فشار در هر نقطه را بخوانید.
اندازهگیری فشار در ۵ نقطه مسیر برگشت
فشار در همان نقاط را اینبار به شکل نزولی از 100 درصد به سمت صفر درصد بخوانید و قرائتها را جداگانه ثبت کنید. هدف از این کار میانگین گرفتن بین رفت و برگشت نیست. بلکه قرار است تا از این طریق خطای هیسترزیس ترانسمیتر را محاسبه کنیم.
محاسبه خطای هیسترزیس
خطای هیسترزیس را در هر نقطه محاسبه کنید. فرمول محاسبه خطا به قرار زیر است:
هیسترزیس را در هر نقطه جداگانه محاسبه کنید و نتایج را ارزیابی کنید. اگر مقدار خطا در تمام نقاط زیر تلرانس مجاز ترانسمیتر است، آن ترانسمیتر نیازی به تنظیم مجدد ندارد. تنظیم بیدلیل یک ترانسمیتر خودش زمینهساز خطای جدیدی است. همچنین بیشترین خطاها در صفر یا 100 درصد رخ میدهند. اما اگر خطای زیادی در میان محدوده ترانسمیتر وجود دارد، اما در نقطه صفر و 100 درصد کمتر است، قطعاً مشکل از خطی بودن سنسور اندازهگیری است.
آیا میتوان از تست AS-Found صرفنظر کرد؟
حتی اگر مطمئن هستید که ترانسمیتر خراب است، هرگز از انجام تست AS-Found صرفنظر نکنید. زیرا این تست تنها مدرک شما برای اثبات وضعیت ترانسمیتر قبل از دستکاری است. در صنایع دارویی و غذایی که تحت ممیزیهای FDA و ISO قرار دارند، نداشتن برگه AS-Found میتواند باعث رد شدن کل ممیزی شود.
3) تنظیم Zero (نقطه صفر)
تنظیم Zero یعنی شرایطی که ترانسمیتر در فشار اتمسفر دقیقاً ۴ میلی آمپر خروجی داشته باشد. این عدد مرجع تمام اندازهگیریهای بعدی است و اگر همین یک نقطه درست نباشد، باقی کالیبراسیون بیاعتبار است. طبق استاندارد IEC 61298-2 خطای نقطه صفر پس از تنظیم نباید از 0.1 درصد محدوده تجاوز کند. این یعنی مقدار خطالی نقطه صفر حداکثر 0.016 میلی آمپر است و مولتی متر باید عددی در محدوده 3.984 الی 4.016 میلی آمپر را نشان دهد. در میدان عمل چرخاندن پیچ Zero باید آنقدر آرام باشد که مولتی متر بدون کوچکترین جهش، یکباره روی ۴ میلی آمپر بنشیند. برای تنظیم نقطه Zero گامبهگام مراحل زیر را سپری کنید:
گام اول: ترانسمیتر را به اتمسفر باز کنید
شیر تخلیه را باز کنید تا فشار داخل سنسور کاملاً با هوای محیط برابر شود. اگر ترانسمیتر در منطقه مرتفع نصب است، باید فشار اتمسفر محل نصب را در نظر بگیرید. فشار اتمسفر در ارتفاع ۱۸۰۰ متری شهری مانند تهران حدودا 0.8 بار است. اما در سطح دریا مقدار آن 1.13 بار میشود.
گام دوم: صبر کنید تا مقدار واقعی پایدار شود
باید حداقل ۳۰ ثانیه صبر کنید تا مقدار مولتی متر پایدار شود. گاهی این زمان ممکن است تا ۲ دقیقه طول بکشد. برای اطمینان انگشتتان را روی بدنه ترانسمیتر بگذارید. اگر هنوز گرمتر از محیط است، هنوز برای ثبت نهایی زود است. زمانی قرائت را کامل کنید که برای ۲۰ ثانیه متوالی مقدار مولتی متر ثابت است و حتی 0.01 میلی آمپر تکان نمیخورد.
گام سوم: پیچ Zero را با پیچ گوشتی بچرخانید
اگر ترانسمیتر فشار از نوع آنالوگی است، پیچ Z را آنقدر آرام بچرخانید که خروجی ۴ میلی آمپر شود. در این مرحله باید پیچ گوشتی را محکم نگه دارید، زیرا یک چرخش ناگهانی کافی است تا مقدار صفر روی اعداد بالاتر و یا خیلی پایینتر از 4.00 میلی آمپر پرت شود.
در ترانسمیترهای هوشمند از Zero Trim استفاده کنید. با HART Communicator وارد منوی Calibration شوید و گزینه Zero Trim را اجرا کنید. ترانسمیترهای هوشمند معمولاً قبل از اجرا، هشدارِ «This Will affect the Output Continue?» میدهند. لازم است تا چک کنید که آیا واقعاً فشار صفر برقرار است یا خیر؟
گام چهارم: بعد از تنظیم دوباره چک کنید
صبر کنید تا قرائت پایدار شود. اگر عدد روی مولتی متر 4,00 میلی آمپر نشسته است، باید مجدداً مرحله تنظیم Zero را سپری کنید. اما اگر بعد از ۳ بار تنظیم، همچنان خروجی سرگردان است و مقدار 4,00 میلی آمپر ثبت نمیشود، احتمالا مشکل از Zero ترانسمیتر نیست. بلکه یا نشتی وجود دارد و یا اینکه سنسور ترانسمیتر آسیب دیده و حتی ممکن است برد آن معیوب شده باشد.
4) تنظیم Span ترانسمیتر فشار
تنظیم Span یعنی ترانسمیتر فشار در حداکثر محدوده اندازهگیری (Full Scale) دقیقاً مقدار 20.00 میلی آمپر را خروجی بدهد و این کار باید فقط بعد از تثبیت کامل Zero انجام شود. زیرا Zero و Span روی یکدیگر تأثیر متقابل میگذارند.
قبل از شروع تنظیم Span حتماً حداکثر فشار قابل تحمل ترانسمیتر را چک کنید. اعمال فشار بیش از حد باعث میشود که دیافراگم سنسور ترانسمیتر برای همیشه تغییر شکل دهد. همچنین اگر از تستر وزنه مرده استفاده میکنید، حتماً وزنهها را آرام اضافه کنید. زیرا انداختن وزنه روی سینی باعث ایجاد ضربه هیدرولیکی میشود. در یکی از دفعاتی که برای تست وزنه مرده اقدام میکردیم، متأسفانه تکنیسین وزنهها را از ارتفاع ۱۰ سانتیمتری روی سینی رها کرده بود. این کار به ظاهر ساده عملاً دیافراگم بسیار حساس ترانسمیتر را از کار انداخت! به هر حال برای تنظیم Span ترانسمیتر فشار، طبق مراحل جدول زیر اقدام کنید:
| مرحلههای تنظیم Span | توضیحات فنی |
| اعمال فشار 100 درصد | – فشار را با پمپ دستی آرام بالا ببرید.
– در فشار بالای ۹۵ درصد شیر تنظیم دقیق را به کار بگیرید. |
| تثبیت فشار | – حدود ۳۰ الی ۶۰ ثانیه صبر کنید تا قرائت پایدار شود.
– فشار را مداوم چک کنید. اگر افت کرد نشتی وجود دارد. |
| تنظیم خروجی روی mA 20,00 (مدلهای آنالوگ) | پیچ S را بچرخانید و روی نقطه mA 20,00 تثبیت کنید. |
| تنظیم خروجی روی mA 20,00 (مدلهای دیجیتال) | – از طریق HART Communicator وارد منوی Span Trim شوید.
– قبل از تأیید دوباره فشار را چک کنید. |
| بازگشت و چک Zero | – پس از تأیید Span حتماً فشار را به صفر برگردانید.
– حدود ۳۰ ثانیه صبر کنید و سپس خروجی را بخوانید. مقدار مولتی متر باید mA 4,00 باشد. – اگر جریان mA 4,00 برقرار نیست، مجدداً مرحله Zero و Span را تکرار کنید. |
نکات مهم برای تنظیم درست Span
تنظیم Span یعنی ترانسمیتر در حداکثر فشار (Full Scale) دقیقاً ۲۰ میلیآمپر خروجی بدهد و این کار باید بعد از تثبیت کامل Zero انجام شود. طبق استاندارد IEC 61298-2 حداکثر خطای مجاز در نقطه Span پس از تنظیم فقط 0.1 درصد میتواند از محدودهی کامل فراتر باشد. البته ذکر چند نکته مهندسی الزامی است:
- تنظیم Span باید با یک مرجع فشار با دقت حداقل ۴ برابر بهتر از ترانسمیتر انجام شود.
- حداکثر ۳ بار مراحل Span را انجام دهید. اگر پس از ۳ بار مقدار Span دقیقاً 20,00 میلیآمپر با خطای 0.1 درصد نیست مشکل را در جای دیگری جستجو کنید.
- اگر خروجی در نقاط میانی محدوده غیرخطی میشود، سنسور ترانسمیتر فرسوده شده و باید تعویض گردد.
- اگر در فشار بالا نشتی زیادی دیده میشود که در فشار پایین کاملاً آببندی است، حتماً اتصالات را با تست فشار ۱۱۰ درصد دوباره بررسی کنید.
- اگر خروجی ترانسمیتر بدون تغییر فشار یک نوسان تصادفی دارد، احتمالاً برد الکترونیکی آن سوخته است.
- اگر اختلاف رفت و برگشت بیش از 0.2 درصد است، دیافراگم سنسور آسیب دیده که با تنظیم Zero یا Span این خطاها برطرف نمیشود و به تعمیرات اساسی نیاز دارد.
5) تست AS-Left در تنظیمات ترانسمیتر فشار
تست AS-Left مرحله پایانی است و تأیید میکند که تمام تنظیمات Zero و Span به درستی انجام شده است و ترانسمیتر در سراسر محدوده کاری خود دقیق است. این تست آخرین ایست بازرسی قبل از تحویل ترانسمیتر به فرایند است و اگر خطایی از قلم بیافتد، دیگر فرصتی برای اصلاح ندارید. تست AS-Left دقیقاً مشابه AS-Found در ۵ نقطه و به شکل رفت و برگشت با محاسبه خطای هیسترزیس انجام میشود. تفاوت در این است که حالا خطای ترانسمیتر باید در تمام نقاط، زیر تلرانس مجاز باشد. اگر نیست مجبور هستید که چرخه Zero-Span را مجدداً تکرار کنید. در این مرحله باید اقدامات زیر را گامبهگام انجام دهید:
- دقیقاً مانند مرحله AS-Found در ۵ نقطه صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و 100 درصد در مسیرهای رفت و برگشت را تست کنید.
- خطای هر نقطه را جداگانه محاسبه کنید. خطا در هر نقطه باید زیر تلرانس مجاز ترانسمیتر باشد.
- هیسترزیس را جدی بگیرید. اختلاف رفت و برگشت در هر نقطه را یادداشت کنید. اگر هیسترزیس از نصف تلرانس مجاز بیشتر است، ترانسمیتر یک مشکل مکانیکی دارد.
- برگه انجام تست را در همان لحظه پر کنید. حتماً آیتمها مانند مقدار دما، رطوبت، شماره سریال کالیبراتور و نام خود را در برگه بنویسید.
- اگر خطا در محدوده مجاز است، کار تنظیم ترانسمیتر فشار تمام شده است. در غیر این صورت باید برگردید و چرخه Zero-Span را مجدداً تکرار کنید.
- هیچ وقت نتایج را به سمت اعداد رُند گرد نکنید.
همچنین بخوانید: انواع خطاهای گیج فشار، حداکثر خطای مجاز
تنظیمات اضافی در ترانسمیترهای پیشرفته و هوشمند
تنظیمات اضافی در ترانسمیترهای پیشرفته و هوشمند فراتر از Zero و Span شامل کالیبراسیون خود سنسور، تنظیم پاسخ دینامیکی و پیکربندی رفتار خروجی میشود. این قابلیتها اگر درست استفاده شوند، دقت اندازهگیری را تا مرز کلاس دقت آزمایشگاهی بالا میبرند. اگر نادرست تنظیم شوند، حتی یک ترانسمیتر سالم را از کار میاندازند. در جدول زیر انواع تنظیمات اضافی در ترانسمیترهای پیشرفته را مرور کردهایم:
| نوع تنظیم | توضیحات فنی |
| Sensor Trim | – کالیبراسیون خود سنسور با اعمال فشار دقیق در دو نقطه Low و High است.
– Sensor Trim منحنی پاسخ سنسور را تصحیح میکند. – این تنظیم را فقط زمانی انجام دهید که مرجع فشار شما حداقل ۴ برابر دقیقتر از ترانسمیتر باشد. |
| Output Trim | – تنظیم دقیق خروجی ۴ الی ۲۰ میلی آمپر بدون تغییر در خوانش سنسور است.
– وقتی مولتی متر با قرائت دیجیتالی ترانسمیتر اختلاف دارد، Output Trim این اختلاف را جبران میکند. – همیشه بعد از Sensor Trim انجام میشود. |
| Damping | – تنظیم زمان پاسخدهی ترانسمیتر در محدودهی ۰ الی ۳۲ ثانیه است.
– Damping بالا نوسانات سریع فشار را فیلتر میکند، اما پاسخ را کند مینماید. – بهتر است مقدار آن روی پمپهای رفت و برگشتی را مقدار ۲ الی ۵ ثانیه تنظیم کنید. |
| Transfer Function | انتخاب نوع خروجی:
– حالت Linear برای فشار مستقیم انتخاب شود. – حالت Square Root فقط برای دبی با المانهای اختلاف فشار باشد. – اشتباه در این تنظیم یعنی دبی ممکن است به شدت خطا دهد. |
| Fail Safe Mode | تعیین رفتار خروجی در صورت خرابی سنسور است. |
اشتباهات رایج هنگام تنظیم ترانسمیتر فشار
اشتباهات در تنظیم ترانسمیتر فشار اغلب به دلیل عجله، بیدقتی در اتصالات یا رعایت نکردن ترتیب مراحل هستند. اشتباهاتی که نتیجه کالیبراسیون را بیاعتبار میکنند. طبق استاندارد IEC 61298-2 هر مرحله از کالیبراسیون باید مستند شود و هر گونه انحراف از روش باید ثبت و توجیه گردد. اما در میدان بسیاری از خطاها نه از روی ناآگاهی که از سرعت عمل بیش از حد و اعتماد به تجربه شخصی ظاهر میشوند. اجازه دهید تا چند مورد از اشتباهات رایج هنگام تنظیم ترانستمیتر فشار را بررسی کنیم:
تنظیم Span قبل از Zero
رایجترین اشتباه در میان تکنیسینهای تازهکار است. شما Span را تنظیم میکنید و بعد سراغ Zero رفته و صفر را جابجا میکنید. غافل از اینکه تنظیم Zero نقطه Span را تغییر میدهد. همیشه باید ابتدا Zero را تنظیم کرده و سپس سراغ Span بروید. اما در پایان مجدداً Zero را چک کنید.
نبستن کامل شیر تخلیه
زمانی که شیر Vent را شل میبندید، به امید اینکه در فشار کم نشتی رخ نمیدهد. اما این شیر که در فشار اتمسفر هیچ نشتی ندارد، در محدوده 100 درصد شروع به افت فشار میکند. پس حتماً شیر تخلیه را محکم ببندید، البته نه آنقدر محکم که سیت آن آسیب ببیند.
دست زدن به ترانسمیتر هنگام خواندن
حتی دست زدن به ترانسمیتر هنگام خواندن اطلاعات باعث اندازهگیری اشتباه میشود. زیرا دمای بدن شما میتواند سنسور را گرم کرده و خطایی جزئی در حد 0.02 میلی آمپر را تولید کند.
استفاده از گیج بهجای کالیبراتور
دقت گیجهای آنالوگ روی پمپهای دستی 1 یا ۲ درصد است. این در حالی است که شما در حال کالیبره کردن ترانسمیتری با دقت 0.1 درصد هستید. در این صورت اعتماد به گیجی که دقت آن ۲۰ برابر کمتر از ترانسمیتر است، یک اشتباه چالش برانگیز است. همیشه از کالیبراتور فشار یا تستر وزنه مرده به عنوان مرجع استفاده کنید.
فراموش کردن تست هیسترزیس
این اشتباه زمانی رخ میدهد که فقط نقاطی را در مسیر رفت و افزایش فشار چک میکنید و مسیر برگشت را نادیده میگیرید. اما خطای هیسترزیس دقیقاً در لابهلای همین مسیر برگشت پنهان شده است.
ترانسمیتر را از انبار میآورید و بلافاصله به برق زده و مراحل کالیبراسیون را آغاز میکنید. یا زمانیکه ترانسمیتر را از روی خط باز کرده و مادامیکه خیلی داغ است، در محیط اتاق کار تست میکنید! شما عجله دارید که مراحل تنظیم ترانسمیتر فشار به سرعت انجام شود. غافل از اینکه عملاً نقطه Zero و Span را در میلیآمپر هایی کاملاً اشتباه تنظیم کردهاید.
چک لیست تنظیم ترانسمیتر فشار
این چک لیست چیزی فراتر از یک یادآوری ساده است. زیرا آخرین لایه دفاعی در برابر خطای انسانی در فرایند کالیبراسیون محسوب میشود. طبق استاندارد ISO 9001:2015 تجهیزات اندازهگیری باید تحت روشهای اجرایی مدرن کالیبره شوند و مستندات آن برای ممیزیهای داخلی و خارجی قابل ردیابی باشد. برای تنظیم ترانسمیتر فشار مراحل زیر را با دقت سپری کرده و مستند کنید:
- باطری تمام تجهیزات را چک کنید.
- اتصالات را با فشار ۱۱۰ درصد محدوده اندازهگیری ترانسمیتر تست کنید.
- ترانسمیتر را حداقل ۱۵ دقیقه روشن بگذارید تا گرم شود. اگر از روی خط باز کردهاید، اجازه دهید تا در دمای محیط قرار بگیرد.
- پیکربندی فعلی را یادداشت کنید.
- تست AS-Found در هر دو مسیر رفت و برگشت کامل انجام دهید.
- اول نقطه Zero و سپس Span را تنظیم کنید.
- تست AS-Left را دقیقاً مانند AS-Found در مسیر رفت و برگشت اجرا کنید.
- برگه کالیبراسیون را همان لحظه پر کنید.
- بعد از اتمام کار مجدداً صفر ترانسمیتر را چک کنید.
- ترانسمیتر را حتماً با درپوش بسته تحویل واحد تولید بدهید.
تنظیم ترانسمیتر فشار در نگاه اول یک فرایند فنی با مراحل مشخص است، اما در عمل تبدیل به آزمون صبر، دقت و نظم شخصی شما میشود. از تست نشتی اتصالات گرفته تا تنظیم آرام پیچ Zero و ثبت برگه AS-Found همه این مراحل یک حقیقت ساده را بیان میکنند. کیفیت کالیبراسیون بازتابی از کیفیت کار و دقت شما است.
هر زمان که قصد کالیبراسیون ترانسمیترهای فشار را دارید، یادتان باشد عددی که امروز روی برگه مینویسید، فردا مبنای تصمیمگیری یک اپراتور است. این عدد تنظیم شده توسط شما تنها چیزی است که بین یک روز عادی و یک حادثه فرایندی فاصله میاندازد. از طرفی همیشه این احتمال را بدهید که تجهیزات فرسوده شده و دیگر شرایط کالیبره دقیق را ندارند. در این صورت خرید ترانسمیتر فشار بهترین تصمیم است. اگر تجربهای از کالیبراسیون ترانسمیترها دارید، در این صفحه آن را با دیگر مهندسین به اشتراک بگذارید. تجربیات شما میتواند راهنمای همکارانتان در صنایع مختلف باشد. همچنین شما می توانید لیست شرکت های کالیبراسیون تهران را در پیکاتک مشاهده کنید.
سوالات متداول
اگر تست AS-Found نشان دهد که خطای ترانسمیتر در تمام نقاط زیر تلرانس است، آیا میتوان همان برگه را به عنوان سند کالیبراسیون دورهای جدید ثبت کرد؟ یا تست AS-Left نیز الزامی است؟
خیر، الزامی نیست. طبق استاندارد IEC 61298-2 اگر خطا در تمام نقاط زیر تلرانس باشد، تنظیم لازم نیست و همان برگه AS-Found معتبر است. تنظیم بیدلیل یک ترانسمیتر سالم خودش زمینه ایجاد خطای جدید است.
در ترانسمیترهای هوشمند، از کجا بفهمیم که مشکل در تنظیم خروجی ۴ الی ۲۰ میلی آمپر است یا خود سنسور؟
وقتی خطا در صفر و ۱۰۰ درصد کم است اما در میانه محدوده بالا است، خطا به دلیل غیرخطی شدن سنسور اتفاق افتاده است و خروجی مشکلی ندارد. Sensor Trim منحنی سنسور را تصحیح میکند و Zero/Span خروجی را.
اگر در هنگام تنظیم Span ناخواسته فشار از محدوده 100 درصد بالاتر رود، آیا سنسور ترانسمیتر آسیب میبیند؟ حاشیه امن فشار اضافی ترانسمیترها چقدر است؟
طبق استاندارد ASME B40.100 ترانسمیترها باید به شکلی طراحی شوند که فشار تا ۱۵۰ درصد محدوده اندازهگیری خود را تحمل کنند. اما در کل آسیبدیدگی سنسور به شرایط نامتعارف پیش آمده بستگی دارد.
فاصله بین دو کالیبراسیون دورهای چقدر است؟ آیا باید طبق توصیهی سازنده باشد یا میتوانیم براساس سابقه خطایی تصمیمگیری کنیم؟
سابقه خطایی اولویت دارد. طبق استاندارد ISO 9001.2015 فواصل کالیبراسیون باید براساس روند خطایی ثبت شده در برگههای قبلی تنظیم شود. اگر در سه دوره متوالی خطا زیر تلرانس است، میتوان فواصل کالیبراسیون را افزایش داد.
